Ad Valvas 2011-2012 - pagina 121

I

wetenschap 15

ad valvas lo november 2011

IT'S THE BEGROTINGSDISCIPLINE, STUPID! Discipline en hard werken zijn de medicijnen die de zieke euro nodig lieeft, volgens drie VU-economen. TEKST: PETER BREEDVELD ILLUSTRATIE: NICO DEN DULK

Hoe moet de eurocrisis worden opgelost? "Dat had anderhalf jaar geleden moeten gebeuren", zegt Wim Boonstra, chef-econoom bij de Rabobank en docent financiële economie aan de VU. "Ik zie nu geen oplossing", biecht VU-hoogleraar economie Frank den Butter op. Ton Vorst, hoofd van de VU Amsterdam School of Finance and Risk Management, gelooft dat met hard werken het tij kan worden gekeerd: "De productiviteit moet omhoog." Het huidige Europese reddingsplan, waarbij de Griekse staatsschulden met vijftig procent worden gereduceerd, het noodfonds aangevuld tot duizend miljard euro en het eigen vermogen van de Europese banken versterkt met 106 miljard euro, is volgens Boonstra wel beter dan het vorige plan. "Toen dat bekend werd, duurde het één dag voordat de paniek op de beurzen weer losbarstte, nu heeft het maar liefst twee dagen geduurd", zegt hij cynisch. Volgens Boonstra hadden de Europese leiders er anderhalf jaar geleden meteen bovenop moeten springen met het kwijtschelden van alle Griekse schulden. "Dat was toen driehonderd miljard euro, maar in de context van de EU is dat behapbaar; drie procent van de Europese staatsschuld." In combinatie met een goed saneringsprogramma zou de crisis in Griekenland daarmee zijn geïsoleerd en opgelost, gelooft Boonstra. Het Europees noodfonds moet volgens hem 2000 miljard euro bedragen, groot genoeg om ook een land als Italië meteen uit de problemen te helpen. Als het zo groot is, zal het nauwelijks worden getest. Boonstra vergelijkt het met een uitsmijter voor een nachtclub: "Als die te klein is, moet hij om de haverklap op de vuist om zich te bewijzen." Het noodfonds moet juist een indrukwekkende uitsmijter zijn: "Reken maar dat er niet één partij is die dan nog op een Italiaanse neergang durft te speculeren."

Gijzelaarsspel Heeft de Occupy-beweging dan gelijk en zijn het de speculanten en banken die Europa in een crisis hebben gebracht? "O nee", protesteert Rabobank-econoom Boonstra. "De banken zijn een makkelijke zondebok, vanwege de imagoschade die ze door de kredietcrisis hebben opgelopen, maar deze eurocrisis is honderd procent veroorzaakt door de politiek. Het is Griekenland dat heeft gejokt om toegelaten te worden tot de eurozone en bovendien was het Europese stabiliteitspact al in 2003 opgeblazen door Duitsland en Frankrijk met hun gebrekkige begrotingsdiscipline. "De politiek heeft er inderdaad een potje van gemaakt", vindt ook Den Butter, die in zijn boek De grote hesmetting, de macro-economie van de krediet- en schuldencrisis pleit voor een 'geloofwaardige prikkel tot begrotingsdiscipline' van de eurolanden. "Wat dat betreft had Gerrit Zalm, in de eerste helft van het afgelopen decennium minister van Financiën, gelijk door als enige financiële beleidsman binnen de EU steeds te hameren op de beheersing van het begrotingstekort, al is de eis om dat tekort onder de drie procent te houden in deze periode na de kredietcrisis wel veel te streng." Het komt volgens Den Butter door de laksheid van Brussel dat de zuidelijke Europese landen erop rekenen dat de andere lidstaten ze uit de brand helpen, ondanks het Verdrag van Lissabon, Waarin een bailout absoluut uitgesloten wordt. "Die verwachting IS terecht, want als die landen vallen, valt de rest mee vanwege de besmetting. Het is een gijzelaarsspel."

Blauwe en rode obligaties Hoe komen we uit deze Mexican standoff? Den Butter zou niet Weten hoe dat nu nog zonder torenhoge kosten voor de belastingbetalers zou kunnen. Wel heeft hij ideeën over hoe een dergeüjke situatie in het vervolg kan worden voorkomen: naarmate een land meer schulden heeft bij de verschillende buitenlandse banken, wordt zijn macht over de rest van de EU groter. Den Butter ziet voor de lange termijn de oplossing voor dit gijzelaarsspel m een plan van de Europese denktank Bruegel. Daarbij wordt de schuld van de EU-lidstaten gefinancierd met blauwe en rode obligaties. Blauwe voor de schuld tot zestig procent van het bruto nationaal product, rode voor wat daarboven komt. Omdat de blauwe obligaties een laag risico hebben, is de rente daarop ook laag. De rente op de rode obligaties kan echter llink oplopen en dat is de prikkel die landen nodig hebben om hun schuld niet te hoog te laten worden. Daarbij wil Den Butter een keiharde bovengrens voor de rente op rode obligaties.

"Landen moet dan uittreden als het renteverschil tussen rode en blauwe obligaties een bepaalde grens overschrijdt, zeg 500 basispunten. Dan ben je gelijk af van de meer rigide eis van drie procent financieringstekort of zestig procent staatschuld", legt Den Butter uit. "Het is dan de financiële markt die bepaalt en die reageert sneller op bedreigende situaties dan een democratische overheid. Tenminste, wanneer ze niet hun verlies op de maatschappij kunnen afwentelen."

Mentaliteitsverandering Toch wordt er met dat gehamer op begrotingsdiscipline en schuldbeheersing iets over het hoofd gezien: er zijn namelijk landen die nog veel meer schuld hebben dan Griekenland, en die gaan niet failliet. Neem Japan: dat heeft een schuld van maar liefst tweehonderd procent van het bruto nationaal product, zonder dat ze daar op de beurzen warm of koud van worden. Hoe kan dat?

'Het noodfonds moet juist een indrukwekkende uitsmijter zijn' "Japan wekt vertrouwen bij beleggers", aldus Vorst, tot 2009 executive vice president bij ABN-Amro. "De Japanse staatsschuld loopt niet zo snel op als de Griekse en in het Japanse bedrijfsleven zit ook veel kapitaal. Dat geldt ook voor bijvoorbeeld Nederland, waar de staatsschuld wordt gecompenseerd met een grote pensioenpot. Terwijl je je van de Griekse staatsschuld kunt afvragen hoeveel daarvan op buitenlandse privérekeningen van de Griekse elite staat." In Griekenland is echt een grote mentaliteitsverandering nodig.

vindt Vorst. "Het land zal productiever moeten worden. Vroeger deed het goede zaken met de verbouwing van olijfbomen, totdat ze door goedkopere landen uit die markt werden gedrukt. Sindsdien gebeurt er niks. Maar kijk naar buurland Turkije, dat als vakantieland veel populairder is. Griekenland moet daar veel harder aan trekken."

Loonmatiging Toch ligt de bal, wat dat betreft, niet alleen bij Griekenland, vindt Vorst. "Landen als Nederland en Duitsland beconcurreren de zuidelijke landen nogal agressief met economische beleidsinstrumenten als loonmatiging. Daardoor hebben wij een handelsoverschot en de Grieken werkloosheid. Als we onze salarissen zouden laten stijgen, wordt onze concurrentiepositie zwakker en die van andere landen, waaronder Griekenland, sterker. Als Griekenland niet tot de euro was toegetreden, zou de situatie minder erg zijn geweest omdat ze dan de drachme hadden kunnen laten devalueren en zó hun concurrentiepositie kunnen verbeteren." Maar helemaal onschuldig zijn de Grieken toch ook niet, zegt Boonstra streng. "Ook niet de Griekse arbeiders, die moeten opdraaien voor het onverantwoordelijke gedrag van hun regering. Griekenland is immers een democratisch land, en de Grieken hadden op z'n minst enig vermoeden kunnen hebben dat ze stemden op politici die hun verantwoordelijkheden niet namen, niet bezuinigden, geen belasting inden, niets deden tegen de corruptie." Boonstra gelooft niet dat Italië de volgende zal zijn die de Europese Unie zo voor het blok zal zetten. "Zuid-Italië is zwak, maar het noorden is economisch gezien juist een van de sterkste regio's van Europa." Op donderdag 8 december spreekt econoom Sweder van Wijnbergen over de eurocnsis en de mogelijke oplossingen. Meer info op vuconnected.nl. Reageren? Mail naar redactie@advalvas.vu.nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen