Ad Valvas 2011-2012 - pagina 347

7

ad valvas 26 april 2012

Het grijze gebied van wetenschapsfraude

H

et is zo donker dat ik bijna niet kan zien wat ik opschrijf. Door de hoge ramen schijnt wat blauw licht; gele spotjes beschijnen het woord Smirnoff dat twee keer op de muur boven de bar staat. Het podium, waarop een jazzbandje speelt, baadt in roze licht. De muziek geeft het geroezemoes in de zaal een zonnig randje. Ik ben op een congres van de promovendivereniging van het AMC, Aprove. Het gaat vanavond over fraude in de wetenschap, gemspireerd door Diederik Stapel, de op grote schaal frauderende Tilburgse psycholoog die vorig jaar tegen de lamp liep. Ondanks het serieuze onderwerp staan groepjes promovendi onbekommerd de laatste roddels door te nemen. Straks mogen ze dansen, maar eerst een avondje ethiek. "Ik begrijp de verleiding wel", bekent promovendus Martin, met bril, donkerblauwe broek en dito overhemd. Hij wil net als de anderen niet met zijn achternaam in de krant. "Je wilt toch zo veel mogelijk publiceren. Maar uiteindelijk help je jezelf en de patiënten er niet mee. En het geeft toch geen voldoening als je succes oogst met resultaten die je uitje duim zuigt?" Een jonge vrouw in donkere rok en blouse die helemaal anoniem wil blijven, kijkt bedenkelijk en zegt: "Er is natuurlijk een groot grijs gebied. Wanneer is iets fraude? Als je data hebt van een jaar lang onderzoek en je kijkt alleen naar de eerste negen maanden, is dat dan verkeerd?" Een groepje van drie promovendi van de keel-, neus- en oorafdeling zit er niet zo mee. Nog nalachend van de grap dat ze niet willen praten met een journalist van de VU, waarop ik veel te serieus reageer, zegt Marjolein: "Ik heb niet het idee dat fraude heel erg speelt bij ons. Ik zou ook gewoon niet weten waarom ik dat zou doen. Natuurlijk moeten we hard werken, maar zó hoog vind ik de druk om te publiceren nou ook weer niet." Haar coUega Dirk brengt in dat

Wanneer

ze pas net beginnen. "Misschien wordt de verleiding groter als je verder bent in je carrière, wanneer je al naam gemaakt hebt."

smartphone ter plekke kunnen stemmen: een handige tooi op shakeq.com. Bij de vraag 'In een artikel staat een zin die precies zo geformuleerd is als hoe je het zelf zou willen opschrijven. Wat doe je?', stijgt uit het publiek luid geroezemoes op. Herkenbaar is het blijkbaar wel, maar niemand neemt de zin zomaar over. Eerder had een promovenda met een grote bos krullen retorisch dezelfde vraag gesteld, nadat ze had verteld dat ze soms verkeerd geciteerde bronnen ontdekt als ze de bronnen van een artikel nagaat. "Je kunt het blijkbaar maken zoals je wilt, want zo'n artikel is toch langs allemaal reviewers gegaan. Fraude kan overal voorkomen. Er zijn ook artsen die sjoemelen met diploma's." Ook een andere stelling van De Haes leidt tot consternatie: 'Ik heb gezien dat iemand co-auteur was van een artikel over onderzoek waar hij niks mee te maken had.' Bijna iedereen heeft dat weleens meegemaakt, sommigen zelfs regelmatig. Een voorstel van een andere promovendus om experimenten voor elkaar te doen, zodat ze als co-auteur kunnen optreden in eikaars publicaties, wijst ook bijna niemand direct af De meesten leggen het eerst voor aan hun promotor en een aanzienlijke groep gaat er meteen al mee akkoord. Is dat dan fraude? "Bij de betere medische tijdschriften moetje van alle auteurs van je artikel aangeven wat hun bijdrage aan het onderzoek was, en die moet substantieel zijn", zegt een promovenda in de pauze. "Maar dat is toch best moeilijk te controleren?" werpt haar vriendin tegen. "De naam van de professor staat er ook boven, maar die scant vaak alleen de tekst."

Consternatie

Hans Clevers

Hoogleraar medische psychologie Manneke de Haes van het AMC legt de promovendi stellingen over fraude voor, waarover ze met hun

Voor spreker André Köbben, emeritus hoogleraar antropologie aan de UvA, is het co-auteurschap een grotere bedreiging voor de

zitje

fout?

Een gekopieerde zin. Of een co-auteur die amper iets gedaan heeft. Is dat ook fraude? Het ligt niet zo zwartwit, blijkt op een congres voor medische promovendi. TEKST: MARfEKE KOLKMAN ILLUSTRATIE: BEREND VONK

wetenschap dan fraudezaken als die van Diederik Stapel. Die komen niet zo vaak voor, terwijl er soms boven artikelen van vier of vijf pagina's wel twaalf namen staan. "Hans Clevers", begint de oude man met opgeheven vinger. Hij stopt, schuifelt naar een schoolbord, krijt de naam er met zwierige letters op en schuifelt onder zacht gegiechel uit het publiek terug naar de lessenaar. "Hans Clevers, de man die directeur wordt

'ZÓ hoog vind ik de druk om te publiceren nou ook weer niet' van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen, heeft op zijn recente cv wel 33 publicaties staan. Maar daarvan hebben er 28 zeven tot negentien auteurs, van wie de heer Clevers vaak de laatste is. Tegenwoordig lijkt het de gewoonte om alle teamgenoten ook co-auteur te maken, maar die hebben nogal eens niets bijgedragen aan het onderzoek." Als het publiek daarna - op de ouderwetse manier - mag stemmen over of dat een geaccepteerd gebruik is of een probleem, gaan er bijna evenveel groene als rode kaarten omhoog. De promovendi mogen nu de dansvloer op, maar over fraude zijn ze nog niet uitgepraat. De promovendi in dit artikel wilden met met hun (achter)naam in de krant. Reageren? Mail naar redactie.advalvas@vu nl.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen