Ad Valvas 2011-2012 - pagina 64

8 I de senior genomineerden

DORLY DEEG

JELLE JOLLES

*Bij preventie denkt men nooit aan ouderen'

'Jongeren moe i leren en plann i

Vermindering van de ziektelast van ouderen en verbetering van de kwaliteit van de oude dag - dat zijn de doelen die Dorly Deeg al tientallen jaren met onverminderde passie nastreeft.

Neuropsycholoog en hersenwetenschapper Jelle Jolles doet er alles aan om zijn kennis over het brein toegepas te krijgen in onderwijs, opvoeding, maar ook in betere zorg voor demente bejaarden.

TEKST: WIN CASTERMANS FOTO: MC-VU/YVONNE COMPIER

TEKST: WELMOED VISSER FOTO: MC-VU/YVONNE COMPIER

D

orly Deeg (1950, Deventer) is VUmc-hoogleraar epidemiologie van de veroudering. Veroudering als epidemie? Deeg- "Epidemiologie is de leer van de verspreiding en de oorzaken van ziekten, niet alleen van infectieziekten." Deeg studeerde wiskunde i n Groningen, en behaalde haar kandidaats sociologie via een avondstudie. "Ik genoot van de logica in wiskunde, maar was ook erg nieuwsgierig naar mensen en de maatschappij. Na mijn studie ging ik in Rotterdam werken bij het Instituut Maatschappelijke Gezondheidszorg in het huidige Erasmus Medisch Centrum. Daar kon ik mijn statistische vaardigheden loslaten op een gegevensbestand over ouderen. Dat onderwerp greep me heel erg. Ik wil zoveel mogelijk weten over hoe het is o m ouder te worden. Ouderen hebben zoveel meegemaakt en ik b e n benieuwd hoe h u n verleden doorwerkt bij de beslissingen die ze later moeten n e m e n over bijvoorbeeld relaties en huisvesting. De complexiteit van het leven, de hoeveelheid factoren waarvan ouderen afhankelijk zijn, spreekt me bijzonder aan. Kennis vergaren over ouderen, dat is mijn drive, nog steeds na al die jaren." Deeg wil bovenal de ziektelast van ouderen verminderen en de kwaliteit van de oude dag verbeteren. Ze studeerde in de jaren zestig en raakte vanuit die tijd vertrouwd met maatschappelijk engagement. "Ik b e n niet in de eerste plaats activist. Ik wil vooral weten hoe dingen werkelijk in elkaar zitten, en die kennis over het voetlicht brengen bij betrokken partijen." In Groningen volgde ze in haar vrije tijd ook de polemologie, de wetenschap van oorlog en vrede en deed ze onderzoek naar ongelijkheid tussen m a n n e n en vrouwen in het werk. Naast haar huidige werk is Deeg hoofdredacteur van European Journal of Ageing en voorzitter van de Nederlandse Vereniging voor Gerontologie.

J

"eile Jolles (1949, Den Haag), hoogleraar hersenen, gedrag en educatie, werd bekend m e t zijn uitspraken over het puberbrein: dat bij de meeste m e n s e n het brein pas volwassi rond h u n 23ste. Dat is volgens Jolles dan ook de reden waaxoi allerlei vormen van zelfstandig leren in het onderwijs niet werk je vraagt iets van jongeren dat h u n hersenen n o g niet aankunne Jongeren moeten leren leren, ze moeten leren zelfstandig te werken, te plannen en de consequenties van h u n gedrag te overzien. Deze vaardigheden ontwikkelen ze relatief laat. Oudei en docenten moeten hen hierbij intensief begeleiden. Deze opvatting staat haaks op de grote onderwijsvernieuwingen van de afgelopen twintig jaar, waarin wordt uitgegaan van het ideaa van zelfstandigheid en zelfredzaamheid. "Terwijl veel mensen u de praktijk al lang wisten dat het zo in het echt niet werkt. Onze kennis over hersenontwikkeling geeft h u n n u gelijk."

Geheugenpoli

'Kwetsbaarheid leidt tot meer beperkingen'

Negatieve spiraal s i n d s 1991 is zij wetenschappelijk directeur van de Longitudinal Aging Study Amsterdam (Lasa) van VUmc en VU. Dit interdisciplinaire onderzoeksprogramma richt zich op het dagelijks functioneren en welbevinden van een grote groep ouderen vanaf 55 jaar die elke drie jaar wordt geïnterviewd en getest. Door de longitudinale opzet kunnen de gegevens langetermijnveranderingen binnen personen beschrijven en verklaren. "Zo constateren we onder meer dat depressieve klachten samengaan m e t lichamelijke klachten. En deze fysieke beperkingen leiden weer tot ernstigere depressieve klachten. Deze negatieve spiraal bestaat vooral bij ouderen m e t chronische ziekten. Wanneer depressieve klachten echt als depressie herkend worden, kan deze spiraal worden doorbroken. "Ook concludeerden we dat wanneer de gezondheid slechter wordt, de wereld van ouderen inkrimpt. Zij doen minder aan lichaamsbeweging en hebben m i n d e r sociale contacten. Aangepaste huisvesting waardoor zij langer zelfstandig kunnen blijven wonen, wordt dan belangrijker dan het hebben van veel vrienden en kennissen." Voor het longitudinaal onderzoek van Lasa ontving Deeg in 2009 de Federa-prijs (Stichting Federatie van Nederlandse Medisch Wetenschappelijke Verenigingen).

Preventie Deeg constateert dat er veel geld wordt gestoken in het redden van levens. Maar er gaat bijna geen geld naar preventie. "Bij

preventie wordt wel vaker gedacht aan kinderen, maar praktisch nooit aan ouderen. Je m o e t h e t zorggebruik van ouderen zien u i t te stellen door eerder aandacht aan hen te besteden. De vraag is hoe k u n j e ze helpen m e t de gevolgen van een ziekte? Bij m e n s e n met artrose (gewrichtsslijtage) bijvoorbeeld kun je een hoop bereiken door ze goede oefeningen te laten doen en te zorgen dat h u n omgeving geen belemmering vormt o m h u n eigen dingen te blijven doen. Revalidatie, maar zeker ook fysio- en ergotherapie zijn daarvoor belangrijk. Het gaat o m het herkennen van kleine beperkingen, dat is wezenlijk. Daardoor blijven m e n s e n in staat om bijvoorbeeld h u n h o b b y uit te oefenen." Een opkomend begrip in de gerontologie is kwetsbaarheid, hetgeen leidt t o t verminderde belastbaarheid en verminderd herstelvermogen. "Kwetsbare ouderen kun je herkennen aan traagheid, gewichtsverlies, gebrek aan kracht en energie en inactiviteit. In het Lasa-onderzoek hebben we aangetoond dat kwetsbaarheid leidt tot meer beperkingen. Wanneer aan de kwetsbaarheid van ouderen iets gedaan kan worden, wordt het optreden of verergeren van beperkingen uitgesteld. En dit heeft dan weer positieve gevolgen voor de kwaliteit van het leven." Reageren' Mail naar redactie@aclvalvas.vu.nl.

Kennis u i t de wetenschap moet zo snel mogelijk worden toegepast in de maatschappij, vindt Jolles. "Niet eerst nog eens tien jaar onderzoek doen. Daar h e b ik m e altijd tegen verzet" Ook eerder in zijn carrière, toen Jolles onderzoek deed naar de werking van de hersenen bij mensen m e t geheugenverlies, .'ond hij die directe terugkoppeling belangrijk. Zo was JoUes in igSSi oprichter van de eerste geheugenpoli in Nederland, in MaastnclM Inmiddels heeft bijna elk ziekenhuis zo'n afdeling waar mensen' m e t geheugenproblemen terechtkunnen voor een diagnose en begeleiding krijgen o m een zo normaal mogelijk leven te leiden In 2008 werd Jolles hoogleraar aan de VU. Naast zijn wetenschap pelijke werk richtte hij de site hersenenenleren.nl op, waar hij kennis en artikelen u i t allerlei media op het gebied van het lerende brein bij elkaar brengt. Daarnaast publiceerde JoUes von jaar het boek Elhs en het verhreinen, een populairwetenschappelij boek over hoe puberhersenen zich ontwikkelen tot een volwassa brein. twil Hersenen zijn hot. Technieken als de mri-scanner hebben ertoe fers geleid dat we veel meer weten over hoe ons brein werkt. Het boes a he WIJ zijn ons hrein - van die andere bekende hersenwetenschapper itac tac( Dick Swaab - staat al m a a n d e n bovenaan de bestsellerlijsten. en Swaab gaat ervan uit dat veel dingen bij onze geboorte al min of meer vastliggen in de hersenstructuur. Jolles heeft een ander tra u i t g a n g s p u n t "De hersenen zijn de basis van onze ontwikkeling til De omgeving is essentieel o m die potentie tot expressie te brengen." ijn :to\ Individuele Idnd centraal iteU De laatste jaren heeft Jolles zich veel beziggehouden m e t idd onderwijs. School haalt bij lang niet iedereen eruit wat erin zit, vindt hij. Dat k o m t onder meer doordat er te weinig wordt 3ete idei gekeken naar de individuele behoeften van leerlingen. Voor sommige leerlingen zijn verhaaltjessommen wel goed, anderen ider die minder verbaal zijn aangelegd, zouden dezelfde stof op een lesr voe( andere manier aangereikt moeten krijgen. Ook moet er in het onderwijs meer r u i m t e zijn voor verschillen Jcent ide in het ontwikkelingstempo van jongeren. Jolles- "Een traag }den groeiende b o o m kan uiteindelijk de hoogste worden." Een fchi systeem waarin universiteiten studenten selecteren op grond van cijferlijsten, pakt nadelig u i t voor jongens, verwacht hij, ager om de simpele reden dat jongens zich gemiddeld langzamer

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen