Ad Valvas 2011-2012 - pagina 241

literatuur 15

ad valvas 9 februari 2012

Het bloed dat ons bindt Schrijver Kristien Hemmerechts verbleef een maand in VUmc en liet zich daar inspireren tot een roman, Haar bloed. 'Patiënten hebben een intens verlangen om te blijven leven.' TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: PETER VALCKX

Er is een overeenkomst tussen Haar hloed, het nieuwe boek van Kristien Hemmerechts, en Moby Dick van Herman MelviUe. Zoals je na het lezen van die literatuurklassieker alles weet over de walvisvangst in de negentiende eeuw, zo moet het lukken om dankzij Hemmerechts een voldoende te halen voor een eerstej aarstentamen geneeskunde. Uaarhloed, over een gecompliceerde driehoeksverhouding tussen twee boezemvrienden en een jonge vrouw die aan leukemie lijdt, is namelijk gelardeerd met weetjes over geneeskunde, medicijnen, geneeskundige procedures en vooral ook over bloed. De roman is het resultaat van een verblijf van een maand op VU medisch centrum (VUmc), de afdeling Hematologie, om precies te zijn, in

de zomer van 2010. Hemmerechts was de derde schrijver, na Bert Keizer en Anna Enquist, om zich op die manier te laten inspireren voor een boek. "Het was mijn bedoeling om een leerzaam boek over bloed te schrijven", zegt ze erover. "Voor mij was dat allemaal nieuw. En zo fascinerend, hoe bloedcellen ontstaan en weer worden afgebroken, en hoe immuniteit werkt. Het is net als wanneer je een goede film hebt gezien, dan wil je daar iedereen over vertellen." Terwijl Keizer en Enquist hun roman situeerden op de afdeling waar zij verbleven, respectievelijk de Neurochirurgie en Anesthesiologie, gaat Hemmerechts' boek niet over de afdeling Hematologie, maar over bloed. "En ik heb het net zo aangepakt als de makers van de film Titanic Daarin wordt een liefdesverhaaltje verteld, maar gaandeweg leer je als lezer van alles over hoe dat met de Titanic gegaan is.' Toen ze op Vumc arriveerde, kreeg ze als welkomstgeschenk een handboek over hematologie voor verpleegkundigen. "Ik mocht overal komen, aanwezig zijn bij de besprekingen tussen de artsen, ik mocht met ze meelopen, ik was bij een slechtnieuwsgesprek met een patient in de polikliniek." Ze deed er een enorme hoeveelheid kennis op. "Ik heb het gevoel dat ik het eerste hoofdstuk van een naslagwerk over de hematologie zou kunnen schrijven."

Bloed en bodem Toch heeft Haar hloed heel wat meer diepgang dan Titanic. Behalve over de liefde gaat het over diversiteit, collectivisme versus individualisme, de multiculturele samenleving, chauvinisme, racisme, de tegenstelling tussen de biologische betekenis van bloed en de culturele betekenis de bloed-en-bodem-idealen van het Vlaams Belang, bloed als symbool van verbinding en uitsluiting. 'Zuiver bloed' en ook 'kwaad bloed'. "Je ontsnapt eigenlijk niet aan de metaforiek als je het over bloed hebt", aldus Hemmerechts. "Ook niet als wetenschapper. Als bijvoorbeeld een patient stamcellen krijgt ingebracht die dan een plekje gaan zoeken in het systeem, dan wordt dat homing genoemd. Alsof die stamcellen nostalgisch zijn, naar huis verlangen. Of als het over immuniteit gaat- dat de B-cellen en T-ceUen moeten worden opgeleid." Ook de connotatie van bloed aan het begrip diversiteit speelt in de roman een grote rol, zowel in biologische als in culturele zin. De twee hoofdpersonen, Titus en Pieter, beschouwen bloed ieder op hun eigen manier. Titus is, sinds hij als kleine jongen met zijn opa naar het lijk van de laatste nazaat van Leonardo Da Vinci ging kijken, bezeten door de idee dat ieder mens zijn uniekheid dankt aan zijn bloed. Pieter daarentegen ziet bloed juist als de verbindende factor tussen alle mensen. Wanneer de vrouw met wie zij beiden het bed delen. Roos, een ernstige bloedziekte krijgt.

gaat voor Pieter hetzelfde principe op. het is dankzij het feit dat mensen hetzelfde bloed delen, met dezelfde eigenschappen, dat Roos genezen kan worden door middel van een beenmergtransplantatie. Titus studeert echter geneeskunde en weet alles over bloed. Hij is zich bewust van de verschillen tussen het bloed van ieder mens, zelfs van mensen die dezelfde bloedgroep delen. Hij weet hoe groot de kans is dat het lichaam van Roos de getransplanteerde stamcellen afstoot, en de behandeling dus zal mislukken. Titus de realist tegenover Pieter de optimist, de idealist. Als Hemmerechts eerlijk is, zegt ze, heeft ze meer met Titus dan met Pieter. "Maar ik denk dat Pieter iemand is die veel mensen wel zouden willen zijn. Een ideaal, een soort van godenkind."

Naalttsessie Pieter geeft zichzelf en zijn vrienden op voor een fotoshoot van de Canadese fotograaf Spencer Tuniek, die de hele wereld afreist om grote groepen naakte mensen te fotograferen. Voor hem is de naaktsessie een bestendiging van de broederschap tussen alle mensen. "In sommige recensies las ik dat mensen mijn boek moralistisch vinden", zegt Hemmerechts. "Wat ik zeg, is kijk eens wat meer naar wat ons bindt. Dat wilde ik laten zien met die fotoshoot, hoe het verschil tussen mensen wegvalt als ze naakt zijn. Ik heb vakanties doorgebracht in naturistenkampen, grappig genoeg met de man

1k had de neiging om door de gangen te schreeuwen: dood, dood, dood!'

sen voortdurend de grens verleggen van wat ze aanvaardbaar -vinden tijdens hun behandeling, waarbij soms, schrijft ze in haar voorwoord, 'het lichaam van de patiënten wordt afgebroken in de hoop het weer te kunnen opbouwen'. "Je hebt van die mensen die zeggen dat mochten ze beginnen te dementeren, dat het dan van hen niet meer hoeft", aldus Hemmerechts. "Maar zodra ze daadwerkehjk in een bepaalde situatie zitten, denken ze daar vaak toch anders over. Mensen hebben een intens verlangen om, hoe uitzichtloos hun situatie ook is, te blijven leven." Roos overleeft haar zware beproeving, maar ze komt zeer gehavend uit de strijd. "Zelf ziet ze haar getekendheid niet als een heel groot probleem," vertelt Hemmerechts, "maar slechts als een ongemak. Ze aanvaardt het, en ik heb dat gebaseerd op een patient in Vumc met wie ik heb gesproken."

Flink zijn Het -viel haar op hoe "eufemistisch" in het ziekenhuis de slechtnieuwsgesprekken met patiënten werden gevoerd "Het woord dood werd bijvoorbeeld zorgvuldig vermeden. Het was zo erg dat ik de neiging had om daar door de gangen te schreeuwen, dood, dood, dood'", bekent Hemmerechts. Daartegenover staat dat Nederlandse artsen volgens Hemmerechts geen begrip hebben voor zelfmedelijden en angst voor pijn. "Je mag niet bang zijn, je moet flink zijn. Maar ik vind dat er op dat gebied wel meer aandacht mag zijn voor zorg, in de zin van tutten en pamperen." "Tegelijkertijd is die Hollandse rationaliteit ook weer de grote kracht van Nederland", mijmert ze verder. "Voor elk probleem is er een protocol. Er wordt over nagedacht, gepraat, alles wordt benoemd en dan gegoten in een protocol. Hop, we hebben weer greep op de wereld." Reageren"? Mail naar redactieOadvalvas vu nl Kristien Hemmerechts, Haar bloed. Uitgeverij De Geus, 253 biz , € 18,95

op wie ik Pieter heb gebaseerd, en op naaktstranden in Zuid-Frankrijk, en daar is dat me toch wel opgevallen." Maar de meeste mensen lijken op Titus, en richten zich eerder op de verschillen dan de overeenkomsten. Hemmerechts- "In Vnj Nederland las ik een interessant artikel, waarin wetenschappers zeiden dat ze hadden verwacht dat de doorbraken in het dna-onderzoek mensen bewust zouden maken van hun overeenkomsten, omdat blijkt dat we genetisch eigenlijk nauwelijks verschillen Maar in de praktijk gebruiken heel veel mensen dat onderzoek juist om hun eigen uniciteit te onderstrepen. Er is een enorme behoefte om anders te zijn dan anderen." Wat haar heeft getroffen op VUmc, is dat men-

Schrijvers in witte jas Al drie auteurs trokken symbolisch een witte jas aan en schreven een boek naar aanleiding van hun gastverblijf op VU medisch centrum (VUmc). IVIet dit initiatief wil VUmc de blik van de buKenstaander binnenhalen, want het geneeskundig bedrijf is er een met vele gezichten die lang niet bij iedereen bekend zijn. BERT KEIZER, auteur en specialist ouderengeneeskunde, schreef Onbewoonbaar verklaard. En vorig jaar verscheen van ANNA ENQUIST De verdovers. Voor een interview hierover met Enquist zie: advalvas.vu.nl > archief krant (pdf), Ad Valvas 08, 3 november 2011, pag. 7.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen