Ad Valvas 2011-2012 - pagina 174

M

religie

ad valvas 22 december 2011

Imams achter de tralies Veel gevangenisimams hadden tien jaar geleden geen formele opleiding. Ze moesten het vak in de praktijk leren, zo blijkt uit het onderzoek van Mohammed . Ajouaou. Toch is hun aanwezigheid in de gevangenissen essentieel gebleken. TEKST: PETER BREEDVELD FOTO: STUDIOVU/RIECHELLE VAN DER VALK

^ ^

^ Ik vond het verrassend om te zien hoe ^ deze imams, met zo weinig academische vorming, zich het vak van geestelijk verzorger al improviserend behoorlijk eigen wisten te maken", zegt Ajouaou, sinds een maand universitair docent islam aan de VU Ajouaou promoveerde vorig jaar op een onderzoek naar imams in het gevangeniswezen. Daarin laat hij imams, gedetineerden en Nederlandse geestehjk verzorgers aan het woord. Toen Ajouaou zo'n tien jaar geleden met zijn onderzoek begon, had het ministerie van Justitie al zo'n dertig imams in dienst. In de zorg werkten toen in heel Nederland slechts drie imams en defensie had tien jaar geleden zelfs geen enkele imam in dienst. Een formele opleiding hadden deze imams meestal niet. Ze deden het werk in de gevangenis vaak naast hun werk in de moskee.

Stuk stront Veel gevangenisimams hadden tien jaar geleden een negatief zelfbeeld, ze voelden zich onzeker en keken enorm op tegen hun veel ervarener christelijke collega's. De christelijke collega's zagen het gebrek aan opleiding en het feit dat hun islamitische collega's niet vloeiend de Nederlandse taal beheersten, als een hindernis voor hun integratie, en ook voor een inhoudelijke benadering van hun taak. Zij dachten dat de imams zich uitsluitend met geloofszaken bezighielden: het uitvoeren van rituelen en het beantwoorden van vragen over de islam, en niet met het geestelijk welzijn van de gedetineerden.

'De meeste gedetineerden gaan zich pas in de gevangenis met liet geloof bezighouden' Ajouaou: 'Voor de imams was het begin van liun gevangeniswerlt een sclioli'

Toch bleek de aanwezigheid van de imams voor veel gedetineerden van essentieel belang, zo blijkt uit de interviews 'Veel mensen zien je als een stuk stront, niet als een mens', zegt een van hen in het boek. De imam behandelde hem anders, als een waardevol mens. "De imam komt gewoon bij ons in de keuken", vertelt een andere gedetineerde, "en stelt ons dan vragen 'Hoe is het? Wat ben je aan het koken?' Gewoon als normaal mens." Bijgeschoold "Het ministerie van Justitie was goed doordrongen van de noodzaak tot het aanstellen van imams in gevangenissen", zegt Ajouaou, die sinds 2007 hoofd Islamitisch geestelijk verzorging is bij datzelfde ministerie. Eenjaar geleden publiceerde hij het resultaat van zijn onderzoek in een proefschrift met de titel Imam achter trahes. "Justitie ging pragmatischer om met de criteria voor islamitische geestelijk verzorgers dan de zorgsector en defensie. Er werden imams aangesteld die weliswaar niet georganiseerd waren en ook de vereiste academische opleiding misten (althans in Nederland - sommigen hadden een academische opleiding gevolgd in het land van herkomst), maar die met cursussen werden bijgeschoold."

Speciale theebladeren Uit de vrij droge, feitelijke verslagen van Ajouaou komt zo een ontroerend beeld naar voren van de contacten die de aanvankelijk onwennige imams hebben met de verschillende

gedetineerden. Op subtiele, altijd tactvolle wijze helpen ze die hun eigenwaarde terug te krijgen. Bijvoorbeeld door ze thee te laten zetten voor de vrijdagdienst - niet om ze een klusje te geven, maar om hen eer te bewijzen. Dat theeritueel blijkt veel betekenis te hebben. Een van de imams gebruikt er zelfs speciale, zelfgekweekte theebladeren voor. De gedetineerden wenden zich aanvankelijk voornamelijk tot de imams met vragen over het geloof- 'Wat zegt de koran hierover?', 'Hoe moet ik bidden?', 'Is zus of zo toegestaan?', maar door voorzichtig door te vragen, weten de imams boven tafel te krijgen wat ze werkelijk dwarszit, bijvoorbeeld een verloofde die de gedetineerde niet is komen opzoeken omdat ze kwaad op hem is."

Schok "Voor de imams was het begin van hun gevangeniswerk een schok", vertelt Ajouaou. "De

1n de gevangenis is de gemeenschap veel diverser dan in de moskee'

gemeenschap in de gevangenis was een totaal andere dan die in hun moskee, waar iedereen dezelfde denominatie heeft, voor dezelfde dingen komt, dezelfde taal spreekt als de imam. In de gevangenis is de gemeenschap veel diverser. Er zitten Turken, Marokkanen, Somaliers, Surinamers, Indonesiers, soennieten, sjiieten, en ze moesten allemaal individueel worden begeleid. Dat waren die imams totaal niet gewend." Hun christelijke collega's waren zeer betrokken en gaven de imams de begeleiding die ze nodig hadden. "Maar dat beperkt zich uiteindelijk toch tot de technische aspecten van het vak", aldus Ajouaou. "Hoe organiseer je een vergadering?, hoe voer je overleg?, ze kregen hulp bij het werken met computers, kregen klantgerichtheid bijgebracht. Maar inhoudelijk konden die christelijke geestelijk verzorgers de moslims niet van dienst zijn, want het is gewoon een ander geloof."

Uit de hoogte Voor de meeste gedetineerden geldt volgens Ajouaou dat ze zich pas in de gevangenis met hun geloof gaan bezighouden. "Een imam zei tegen me 'die zijn van het café, niet van de moskee.' Dat stelt die imams meteen voor een dilemma waarmee ze nog niet eerder te maken hadden gehad, want wat is nou eigenlijk een moslim? Ben je pas moslim als je vijf keer per dag bidt en je aan een heel scala van regels houdt?" De imams leerden al snel hun blik te verruimen, en ook hun definities- 'Een moslimgedetineerde

is iedereen die gebruik wil maken van de diensten van de imam', aldus een van geïnterviewden, imam Bekir. Hij benadert de gedetineerden als gelijken. "Ik wil zo dicht mogelijk bij de mensen zijn, ze niet uit de hoogte toespreken " "In de gevangenis heb je andere instrumenten nodig dan wanneer je voor je eigen parochie staat te preken", zegt Ajouaou. "Voor aUe geïnterviewden geldt dat het voor hen persoonlijk verrijkend heeft gewerkt. Ze moesten vaak hun eigen opvattingen herzien, al blijft de basis altijd hetzelfde. Zo is het in de islam taboe om tegen de wdl van je ouders in te gaan, bijvoorbeeld als ze vinden datje moet trouwen met een bepaald meisje. In de gevangenis ontdekten de imams dat het soms beter is om tegen de wil van je ouders in te gaan, maar met respect. Je kunt als moslim eerbiedig je eigen weg gaan." Reageren"? Mail naar. redactie@advalvas vu nl.

n/laster nu verplicht > inmiddels is de situatie wel veranderd: sinds januari 2008 moeten alle gevangenisimams een masterdiploma islamitische theologie op zak hebben > Sinds de VU een islamitische variant aanbiedt van de opleiding religie en levensbeschouwing, is het aantal gediplomeerde islamitische geestelijk verzorgers flink gestegen > De omstreden legerimam All Eddaoudi is een beroemd voorbeeld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen