Negentiende Jaarverslag van de Vereeniging voor Hooger Onderwijs op Gereformeerde Grondslag - pagina 54

Lil

wel de toepassing er van, gelijk men die in de 16e eeuw en ook later verstond, niet minder dan het Roomsche beginsel de leer van de ééne religie in den Staat en dus ook de Staatskerk meebracht. De stelling, dat in één Staat maar één religie moest zijn, door Lipsius, den Leidschen hoogleeraar in zijn boek over de politiek, ia ] 589 verschenen, verdedigd, kon vroeger en later op schier aller instemming rekenen. Eén man slechts staat hier hoog boven al zijn tjjdgenooten. Het is Willem van Oranje, die profetisch heenwijzend naar een veel later tijd, als gekozen leider der verdrukte burgers en persoonlijk belijder der Gereformeerde religie, tot onderlinge verdraagzaamheid en religievrijheid heeft gemaand. Roomsche, maar niet minder Calvinistischefelheid in het Zuiden, — ik denk aan Gent en Hembyse in 1578 — hebben toen de saamwerking van de Waalsche met de Vlaamsche en de JSToordeliJke gewesten in den strijd voor het Volksbestaan, verbroken. Als in 1579 de Unie van Atrecht tot handhaving van de Roomsche en die van Utrecht tot handhaving van de Gereformeerde religie den band der zeventien al losser heeft gemaakt; als de krijg, alleen door de Ylaamsche en de Noordelijke gewesten wordt voortgezet en wel om het Gereformeerd geloof; als het in 1581 komt tot afzwering van Pilips — zijn de Waalsche gewesten aan het Nederlandsche Yolksbestaan ontvallen. En als eindelijk in 1584 Willem van Oranje wordt vermoord, zijn ook de Vlaamsche gewesten door zwaard en beloften onder het gezag van Spanje teruggebracht en van het JSTederlandsche Yolksbestaan, toen tot het Noorden beperkt, afgescheurd. Dan, ook dit Volksbestaan zag zich nog van alle zijden bedreigd. De te Utrecht in '79 geünieerde provinciën, waarbij zich in 1580 Overijssel, en nog later Groningen en Friesland voegden, hebben toen onder Maurits als de Zeven geünieerde provinciën den strijd voortgezet. Deze schipper heeft „de vrije schepen van de Zevenlandsche buurt" met Gods hulp in veilige haven gebracht. Tusschen 1584 en het Bestand van 1609 is, zooals Pruin in zijn Tien jaren zegt, het groote pleit beslist en ons volksbestaaa gevestigd. 1) Gevestigd onder Maurits door de Calvinisten. Want dat de Calvinisten den jeugdigen Staat hebben gesticht,, wordt niet alleen door Groen van Prinsterer, maar ook door Bakhuyzen van den Brink, en door Pruin erkend. Dat evenwel dit Volksbestaan, deze Staat, een republiek was, het komt mij voor dat dit niet is te danken of te verwijten, al naar ge wilt, aan de Calvinisten; dan wel aan het humanistisch beginsel, dat nog vóór de reformatie zich in de Europeesche wereld vertoont. De humanisten toch, betooverd door de wonderlijke bekoorlijkheid van de pas weer ontsluierde wereld der antieken, waar, in het Grieksche leven, het. meest ideale heidendom wenkt —, hebben onder meer ook daar het onschriftuurlijke begrip van de volkssouvereiniteit gevonden en ten. 1) Tien jaren uit den iachligjarigen oorlog l). 1.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen