Jaarboek 1987-1988 - pagina 58

tuur verwant is met de eigen waarheid is nuttig (xprjai.iJi.ou). Basilius' vriend, Amphilochius van Iconium, vertolkt dezelfde gedachte en evenals Basilius, ongetwijfeld door hem geïnspireerd, gebruikt hij ter illustratie daarvan het beeld van de bij die zich op alle bloemen neerzet, maar heel verstandig van ieder slechts het bruikbare (TO XPV'^'-I^OP) tot zich neemt. In de toepassing van het beeld geeft Amphilochius de raad om van al die geschriften, waarin de deugd geprezen en de slechtheid gekritiseerd wordt, de bedoeling en de gracieuze uitdrukking te behouden. Van wat te verwerpen valt kan slechts de fraaie dictie gewaardeerd worden.''* We zien duidelijk hoe Amphilochius een positief kritische houding propageert en ook oog en waardering heeft voor de uiterlijke vorm. Een diepere fundering voor het standpunt zoals vertolkt door Basilius en Amphilochius vinden we bij hun vriend Gregorius van Nazianze. In een redevoering ter nagedachtenis van Basilius brengt Gregorius naar voren dat men het geschapene niet moet verachten, omdat sommigen daar op een verkeerde wijze mee omgaan door in plaats van God diens schepping te vereren. Maar men moet wat daarvan bruikbaar (xpyiaLjxov) is, vruchtbaar maken voor zijn leven en daarvan genieten, doch vermijden wat gevaren in zich bergt. Zo moet men volgens Gregorius ook omgaan met het antieke cultuurgoed dat evenzeer een deel van Gods schepping is. De christen moet al onderscheidend en schiftend rondgaan.^' Deze drie getuigen uit het einde van de vierde eeuw staan met hun opvattingen in een traditie waarvan we het begin mogen leggen bij de al eerder genoemde joodse auteur Philo van Alexandrië. In zijn werk dat een brug slaat tussen het joodse en hellenistische gedachtengoed vinden we de opvatting dat de zeven schone kunsten, de artes liberales, een propedeutische waarde hebben voor de beoefening van de filosofie, die op haar beurt de studie van de wijsheid behelst. En wijsheid is voor Philo de kennis van goddelijke en menselijke dingen en hun oorzaken. Philo leest dit alles al allegoriserend in de geschiedenis van Abraham die voordat hij een kind kon verwekken bij Sara, die staat voor de wijsheid, omgang had met Hagar, die de vrije kunsten belichaamt.^' Clemens van Alexandrië heeft rond het jaar 200 deze gedachten bijna letterlijk overgeschreven van Philo. Hij laat daaraan voorafgaan de opmerking dat de filosofie voor de komst van Christus noodzakelijk was om tot gerechtigheid te brengen, maar dat ze nu nuttig (xpijfft/xr;) is met het oog op de verering van God, doch slechts als propedeuse. En van alle goede dingen is God de oorzaak. Voortzetting van deze gedachtenlijn vinden we bij Origenes. Ik beperk me hier tot zijn brief aan Gregorius Thaumaturgus. Daarin spoort Origenes zijn vroegere leerling aan om van zijn kennis van de artes liberales en de filosofie alles te gebruiken wat nuttig is voor de interpretatie van de bijbel. Hij illustreert dat met het sindsdien befaamde beeld van het zilveren en gouden vaatwerk dat de Israëlieten meenemen bij hun uittocht uit Egypte om daarvan te gebruiken wat dienstig is voor hun cultus.'* Het trefwoord is opnieuw x/oi?fft/ios en ook het doel waartoe men het ontleende moet gebruiken is weer duidelijk aangegeven. Het voert te ver om dit thema, veelvuldig geïllustreerd met behulp van andere voorbeelden 56

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen