1901-1902 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 81

77 ten als onbewust doelmatige handelingen. Het bewustzijn van het doel is 't voornaamste kriterium en het wezenlijk element, dat de intelligente handelingen van de instinctieve onderscheidt. Terwijl hij van reflexen de volgende bepaling geeft: Reflexwerkingen zijn die doelmatige processen in 't levend organisme, die alleen van den prikkel van bepaalde bewegingszenuwen wezenlijk afhankelijk zijn en alleen door dezen prikkel bepaald worden. We behoeven ons gelukkig niet meer zoo druk te maken over het ouderwetsche materialisme van Vogt, Büchner en Moleschot, maar "ïiet nieuwerwetsche in den vorm van het psycho-physische parallelisme is wel degelijk een bestrijding waard. Dit denkbeeld was reeds bij Spinoza, die sprak van twee zijden van eene oneindige substantie, bij Leibniz die een harmonia praestabilita, en Lange die een onbekend derde aannam. Het psycho-physische parellisme is de uitdrukking van een verhouding die voor onze waarneming bestaat en is overigens een erkentenis van onze onmacht om den samenhang van beide in eene aan de ervaring ontleende gelijkenis uit te drukken. Dat er in werkelijkheid slechts twee naast elkaar loopende reeksen zouden bestaan is niet aan te nemen (naar Mees). Na Herbart, Ulrici en Lotze is de psychologie een nieuw stadium ingetreden, eene „Psychologie ohne Seele" geworden, 't Principe is dat van het behoud van energie en het probleem het meten van 't psychische (Münsterberg en Lange o. a.). Fechner is de grondlegger van de zoogenaamde psychophysica. Het spreekt van zelf dat we de opvatting van eene „Psychologie ohne Seele" geheel verwerpen moeten en het is een verblijdend verschijnsel, dat velen zich geroepen gevoelen om te protesteeren tegen deze opvatting. Eene andere vraag is echter of we de experimenteele psychologie daarom verwerpelijk moeten achten en dit meen ik beshst ontkennend te moeten beantwoorden. Wanneer we ons vrijwaren voor overhaaste conclusies en alleen betrekkelijke waarde toekennen aan het gevondene, dan kunnen we het juiste standpunt innemen. Kan er verband gevonden worden door vergelijking van deze betrekkelijke waarden, dan heeft men ten minste bruikbare resultaten verkregen. Iedereen zal toestemmen, dat de wetenschappehjke psychologie nog niet veel vorderingen heeft gemaakt en mogen we de Roomsche schrijvers gelooven, dan had reeds Thomas van Aquino bijna reeds het juiste inzicht in de psychologie. Het verdient daarom aanbeveling ook het delicate gebied der experimenteele psychologie te betreden en te doorzoeken en mits men de noodige reserves maakt en de beginselen hoog houdt, behoeft men niet bang te zijn met de resultaten voor den dag te komen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen