1901-1902 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 107

101 a Thomme le seul moyen qu'il ait pour araéliorer son sort." „Organiser scientifiquement l'humanité, c'est lui souligner; tel est done le dernier mot de la science moderne, telle est son audacieuse, mais, legitime pretention." De stem van Berthelot: „la science guide l'humanité" 's mans wetenschappelijke levensspreuk, prijkende op de eene zijde der herinneringsmedaille, onlangs aan den grooten scheikundige bij gelegenheid van zijn 50-jarig jubilé aangeboden; het gevleugelde woord van Opzoomer, doch niet oorspronkelijk zijn gedachte — deze is van J. B. Say (cours complet d'économie 1832) —: „wat gij aan het onderwijs uitgeeft, spaart gij uit op de gevangenissen." De Duitsche schoolmeester heeft in 1870 het lot van den FranschDuitschen oorlog beslist. De Duitsche soldaat stond tengevolge van het onderwijs, dat hij ontvangen had, zedelijk hooger dan de Fransche '); hij stond wetenschappelijk hooger, dus ook zedelijk hooger. Men ziet dat de moderne wetenschap juist tot een tegengesteld resultaat komt als waartoe Rousseau is gekomen: de wetenschap veredelt den mensch is haar leer. De modernste wetenschap gaat nog verder; zij leert dat de zedeleer enkel en alleen uit de wetenschap is voortgekomen: zonder wetenschap geen zedelijkheid. De moraal heeft haar oorsprong niet in God, noch in een der „godsdiensten", neen het tegendeel is waar. De „godsdiensten" zijn opgekomen uit de moraal en deze uit de wetenschap. De wetten der moraal zijn getrokken uit het inwendig gebied der consciëntie en uit het uitwendig gebied der waarneming. „Mais, en vertu" zegt Berthelot (Science et morale 1897) „en vertu de cette même transposition illusoire, née d'un procédé purement logique que nous rencontrons partout, les religions ont déduit de la morale certains symboles, certaines idoles divines, auxquelles elles ont attribué ensuite la vertu d'avoir créé les notions mêmes, qui avaient au contraire servi a les imaginer" — „L'homme trouve la morale en lui-raême et il l'objective en l'attribuant a la divinité; tandis que c'est lui-même qui n'a cessé de la perfectionner dans le cours des a g e s . . . . „Il a trop longtemps attribué ces progrès a des revelations religieuses, dont il était le veritable constructeur." Wi] zullen het — om niet te uitvoerig te worden — bij deze citaten laten, citaten van schrijvers over verschillende onderdeelen der wetenschappen uit verschillende landen, die wij gemakkelijk met een menigte zouden kunnen vermeerderen. Wij achten ze voldoende

') In Duitsohland bestond reeds lang vóór 1870 leerplicht, in Frankrijk niet.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen