1901-1902 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 111

105 zameling van feiten, uit hun ordening, hun synthese en analyse — waardoor wetten, regels, theorieën, hypothesen en gissingen ontstaan. Dit alles saS,m noemen wij wetenschap. 2. Een dilemma, dat het onderzoek bemoeielijkt: nam. de beoordeeling van de wetenschap door de wetenschap zelve. Zulk een oordeel sluit per se subjectivisme in. Niemand vonnist zichzelf gaarne. Het oordeel aan den onwetenschappelijken man over te laten gaat nog minder. Die is tot oordeelen niet bekwaam. Dilemma: Die 't kan mag het niet; die het mag kan het niet. 3. Een ander bezwaar is de logische moeielijkheid oorzaak en gevolg te onderscheiden. Est demonstrandum: waar wetenschap is, is of komt zedelijk verval; doch zedelijk verval sleept weer verwaarloozing van wetenschap met zich. Onderzoekt men nu een volk in een te vroeg stadium, dan is het mogelijk dat wetenschap en zeden beiden nog bloeien, want het is niet gezegd, dat de wetenschappelijke invloed zich dadelijk gelden doet; — in een te late periode, dan kan het gebeuren dat beiden reeds in verval zijn, en dan is het vaak moeielijk, indien mogelijk, uit te maken wat primair is, het verval der wetenschap of dat der zeden, dan of beide soms tegelijker tijd zijn ontstaan en aan dezelfde oorzaak zijn te danken. 4". Men verlieze verder niet uit het oog, dat hier enkel sprake is van den invloed van de wetenschap op de zeden, niet van die op andere weldadige maatschappelijke verschijnselen: zooals handel, nijverheid en de ontelbare gemakken en veraangenamingen des levens. Hoe zouden wij het thans stellen zonder de vruchten van stoom, electriciteit en spoor? Aan het algemeen maatschappelijk nut, dat de wetenschap afwerpt, besta geen twijfel. Wat wij bedoelen is enkel haren invloed te bepalen op de zeden.

De wegen, die tot oplossing van het vraagstuk kunnen leiden dan zijn: I. Het zedelijkheidspeil van twee volken met ongelijke wetenschappelijke ontwikkeling in dezelfde periode met elkander vergelijken. II. Hetzelfde volk bestudeeren vóór zijn wetenschappelijke ontwikkeling en gedurende of na die ontwikkeling. III. Daar het zou kunnen zijn, dat een weinigje wetenschap nadeelig is voor den zedehjken toestand van een volk en een hooger peil van wetenschappelijke ontwikkeling voordeelig, zoo dient de invloed van beide graden van ontwikkeling op den zedelijkheidstoestand bestudeerd te worden. IV. Als men van de wetenschappelijke ontwikkeling van een volk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen