1901-1902 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 189

183 aan de onmiddellijke ervaring vraagt en dus nog verder gaat dan het positivisme. Vooral tegenover de eenzijdige empirische richting hebben de nieuwere richtingen groote beteekenis. Op elk gebied, hoe nauw begrensd ook, moeten waarneming en denken samengaan, vergelijking en abstractie zijn daarbij noodig, in het bijzondere moet de wet van het algemeene ontdekt worden en daardoor ontstaat de idee, die het geheel van verschijnselen beheerscht. Dit geldt voor de bijzondere wetenschappen, maar naast deze is er nog een wetenschap, die de resultaten der bijzondere wetenschappen in verband brengt, ons aangeeft welk organisch geheel daardoor gevormd wordt en dat doet de philosophie. Men moet nu echter niet meenen, dat er veel eenheid heerscht in het kamp van hen, die tegenwoordig als leiders worden aangezien. Ongetwijfeld veel invloed hebben de beschouwingen over de theorie der kennis, zooals Mach en Avenarius die gegeven hebben, waarby zoowel het ik als het apriori opgeborgen worden. Maar daar bijna ieder, zoo zijn de tijden veranderd, tegenwoordig begint met zijne „erkenntnisstheoretische" beschouwingen, vinden we de meest mogelijke variaties. Toch zijn de meesten het daarover eens, dat zoowel materialisme als metaphysica uit den booze zijn. Toen Buchner zijn „Kraft und Stoff" schreef en Vogt met zware mokerslagen zijn tegenstander beukte in „Köhlerglaube und Wissenschaft," hadden ze weinig kunnen vermoeden, dat ze na 50 jaar op zulk een wijze als tegenwoordig geschiedt, zouden terechtgewezen worden. Het zijn nu niet de geloovigen, die zich trouwens steeds met hart en ziel tegen de richting hebben verzet, die den sterksten aanslag op de hun dierbare beginselen was, maar het zijn de geleerden die evenmin Christelijke beginselen aannemen, die het materialisme voor geheel waardeloos verklaard hebben. Vroeger gold het. het psychische is nog veel nietiger dan het organische, men kan het vergelijken met het korte spel van een eendagsvlieg, zwevend over de zee van het oneindige en eeuwige. Tegenwoordig hoort men dat de verklaring van het psychische door de materie een van die problemen is, waarop men steeds struikelen moet, omdat de vraag verkeerd gesteld is. We kunnen beproeven alle getallen door 2 te deelen zonder rest, we kunnen werken tot het zweet ons aangezicht bedekt, we zullen geen juist antwoord vinden, we zullen geen oplossing verkrijgen. Het probleem moet juist omgekeerd luiden, het bestaat niet daarin de psychische verschijnselen door materieele te verklaren, maar de materieele verschijnselen, die alleen voorstellingen der psychie zijn, evenals alle andere psychische verschijnselen, terug te brengen tot hunne psychische

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen