1901-1902 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 190

184 elementen *). Of wil men een uitspraak van Mach in deze hooren: De waarnemingen, de voorstellingen, de wil, de gevoelens, in het kort de inwendige en uitwendige wereld, zijn samengesteld uit een gering aantal gelijksoortige elementen, die nu eens vaster dan losser verbonden zijn. Deze elementen worden gewoonlijk gewaarwordingen genoemd. Alle onderzoek bestaat in de ontdekking van het verband dezer elementen ^). Bij de theorie der kennis behooren we niet lang stil te staan, omdat we in de werken van Kuyper, Bavinck en Woltjer dienaangaande het standpunt der geloovigen uiteengezet vinden, wat zeker de concurrentie met de andere stelsels kan doorstaan. Hierbij wordt rekening gehouden met het geloof aan den éénen Logos, die beide subject en object schiep. We kunnen dus constateeren, dat de tegenstelling die vroeger zoo scherp was tusschen natuurwetenschap en philosophie langzamerhand begint te verdwijnen. Ook Haeckel") klaagt er over dat de meeste beoefenaars der zoogenaamde „exacte natuurwetenschap" zich in hun speciaal gebied opsluiten en de meer fundamenteele kennis van het algemeen verband der waargenomen verschijnselen voor overbodig houden. Bij den genoemden schrijver blijvend, wiens werk reeds groeten opgang maakte, vinden we daar beschouwingen over den mensch, de ziel, de wereld en God; zijn standpunt wordt door het mechanisch monisme uitgedrukt. Daarin blijkt nu zeer duidelijk, dat er tweeërlei standpunt is, wat de fundamenteele principes aangaat: dat der geloovige en ongeloovige wetenschap. De lijn, die door Haeckel op pag. 420 van zijn werk getrokken is, vormt een absolute scheiding. Monisme tegenover dualisme, pantheïsme tegenover theïsme, de leer der ontwikkeling tegenover de leer der schepping, mechanisme tegenover vitalisme. Het geloof in de sterfelijkheid staat tegenover het geloof in de onsterfelijkheid; de meening van hen die aannemen dat de wet van het behoud van energie alle verschijnselen zonder uitzonderingen beheerscht, tegenover hen die voor uitzonderingen pleiten. Het zou ons te ver voeren, wilden we al die tegenstellingen behandelen, het moge voldoende zijn op enkele punten eenig licht te werpen, om te doen uitkomen dat de beoefenaars der geloovige wetenschap zeker evenveel grond onder de voeten hebben als hunne tegenstanders. De scheiding is absoluut, het wordt gevoeld, wanneer ') Max Verworn, Allgemeine Physiologie, Jena 1901. ') Mach, Die Analyse der Empfnndangen, Jena 1900. ^) Haeckel, Die Weltrathsel, Bonn 1899.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen