1903 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 44

38

van vroegere waarnemingen; aan deze kleeft evenzeer als aan de waarnemingen zelve een lust- of onlustgevoel. Als een droeve gebeurtenis, vroeger vooi'gevallen, in mijn herinnering komt, dan word ik evenzeer een onlustgevoel gewaar, als toen ik deze gebeurtenis werkelijk waarnam. Zoo onderscheidt de psychologie sensorieele en intellectueele gevoelstonen, naardat deze opgewekt zijn geworden door een dadelijke waarneming of door een herinnering. Lust- en onlustgevoel zijn dus eigenschappen aan waarnemingen en voorstellingen gebonden. Er zijn gewaarwordingen die volstrekt aangenaam aandoen, anderen die volstrekt onaangenaam zijn. Zoo worden algemeen harmonische tonen aangenaam, disharmonische tonen onaangenaam gevonden; schoone natuurtafereelen en wanstaltige gedrochten wekken een tegengestelden gevoelstoon; algemeen aangenaam gevonden smaken en geuren staan tegenover walgelijke. Menig gevoel doet aangenaam aan; knijpen veroorzaakt pijn. Toch zijn deze aan de sensorieele prikkels verbonden eigenschappen niet volstrekt, en niet volstrekt objectief. Er bestaat onder haar een groot graadverschil. Een iets-te-veel kan lustgevoel in onlustgevoel doen overslaan. Een te scherpe kleur, een te krachtige toon, een te zoete smaak, een te sterke geur, een te hooge temperatuur doet onaangenaam aan, terwijl dezelfde eigenschappen in een iets zachteren toon lustgevoel verwekken. Er heerscht hier groote individueele verscheidenheid, zoodat een zelfde eigenschap bij verschillende personen een verschillende gewaarwording kan teweeg brengen; lustgevoel bij den een, onlustgevoel bij den ander. De eene persoon dweept met zoet, terwijl de ander er van walgt, zoodat de oude culinaire spreuk: „de gustibus non est disputandum" een psychologische waarheid inhoudt. Toen verleden week de Heer Bijleveld uit de stembus van district IX van Amsterdam „te voorschijn kwam", wekte dit feit bij den een een lustgevoel, bij den ander een onlustgevoel op. Nu weten wij, dat dit speciale feit zonder meer niet als bewijs van subjectieve verscheidenheid in den gevoelstoon dienst mag doen. Immers gegeneraliseerd, liggen in dit ééne feit twee feiten verborgen, twee op de psychische stemming tegengesteld werkende gebeurtenissen, nam. een overwinning en een nederlaag. De overwinning verschafte aan den een lustgevoel, de nederlaag aan den ander onlust. Toch blijkt uit het bovenstaande genoegzaam, dat lust- en onlustgevoel eigenschappen zijn, die niet enkel door den aard der waarnemingen en voorstellingen worden bepaald, die dus alleen een objec-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen