1903 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 94

88

houd van het organisme aanstuurt. Hier moet men het teleologisch gezichtspunt aannemen, en het wordt onwillekeurig ook door hen aangenomen, die het verwerpen, omdat het in de physica en chemie, wijl onnoodig, ongeoorloofd is; ofschoon het teleologisch gezichtspunt in de technologie en in 't machinenwezen gebruikt wordt, ja in de eerste plaats treedt. Men brengt de causale beschouwing in tegenspraak tot de teleologische, alsof de eene de andere zou uitsluiten. Lotze had reeds aangetoond, dat beide wijzen van beschouwing gecoördineerd zijn, daar zij elkander in 't geheel niet tegenspreken, maar wederkeerig aanvullen; het is geen aut-aut maar een et-et. De organismen zijn objecten voor den physioloog, die hunne veranderingen volgens causale en teleologische gezichtspunten heeft te rangschikken. De organismen kunnen echter daarenboven ook iets voor zichzelf zijn, waarop reeds het teleologisch gezichtspunt wijst. De waarnemende physioloog, die zelf een levend, organisme is, kan zijn opmerkzaamheid op die levensverschijnselen richten, die hij zelf onmiddellijk beleeft en die in hem alleen geschieden. Daardoor krijgt men het psychologisch gezichtspunt. In den tegenwoordigen tijd bestaat eene richting in de physiologic, die verlangt, dat het psychologisch gezichtspunt geheel uit de physiologic zal gebannen worden. De physiologic zou de leer van de Uchamelyke levensverschijnselen zijn, door welke definitie al het psychische uit het gebied der physiologic uitgesloten wordt. Het gebied der physiologic zou slechts zoover reiken, als we te doen hebben met objectief aan de organismen waarneembare verschijnselen. De objectieve physiologic zou alle subjectieve elementen uit haar gebied moeten verbannen. Alle psychische dingen zouden van de physiologie verwijderd en aan de psychologie moeten overgelaten worden. Gestreefd zou moeten worden naar een zuivere scheiding tusschen physiologie en psychologie (Verworn., Zeitschr. f. allg. Physiol., Einleitung). Het is zonder twijfel, dat eene zuivere scheiding dringend noodig is, maar daardoor wordt nog geen uitsluitende aanwending van de objectieve bescho\i wings wijze bedoeld. Een physioloog of een physiologisch tijdschrift kan zich zulk een grens stellen, de physiologie echter niet. Het zou een misbruik zijn van de psychologische beschouwingswijze, wanneer men het zieleleven der protisten, de ontwikkeling van het psychische leven in het rijk der protisten, de moleculairpsychologie en dergelijke dingen meer wilde onderzoeken. Het zou ongepast zijn van zintuigorganen, gewaarwordingen of zelfs van gevoelens der planten te spreken. Op zulke terreinen moet beslist naar de zuiver objectieve beschouwingswijze en ook naar de zuiver objectieve nomenclatuur gestreefd worden.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen