1903 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 127

121 „Aufgeben muss man da alte, mit der Muttermilch eingesogene, liebe Erinnerungen, brechen mit ihm so zu sagen heilig gewordenen Ideén, deren Betrachtung dazu angethan is, in eine weihevolle Stimming zu versetzen, wie sie ahnlich wohl der fromme Beter empfinden mag. Und doch, wie merkwürdig, der Gedanke verliert allmahlig seine Schrecken! Wenn man ihn ganz erfasst, so versöhnt man sich nicht nur mit ihm, nein, er erfüllt uns ganz aus und befriedigt uns." Hiertegenover stel ik de raeening van den neo-vitalist Bunge: ') „Je eingehender, vielseitiger, gründlicher wir die Lebenserscheinungen zu erforschen streben, desto mehr kommen wir zur Einsicht, dass Vorgange, die wir bereits geglaubt haben, physikalisch und chemisch erklaren zu können, weit verwickelterer Natur sind und vorlaüfig jeder mechanischen Erklarung spotten." De oorzaak van zulke uiteenloopende meeningen ligt niet in meer of minder kennen van een aantal feiten, maar in het uitgangspunt m. a. w. het geloof of de wereldbeschouwing. Het mechanisme is niet minder dan het vitalisme een dogmatisch stelsel. Het laatste wordt algemeen toegestemd en behoeft geen betoog; het eerste niet en ' dient dus aangetoond te worden. De functie van de levende cel was ten tijde van Joh. Muller en Vierordt niet minder dan thans de groote onbekende. Het verschijnsel van osmose was eene andere onbekende. Gelijkheid tusschen beide is niet aangetoond; Vierordt nam dien aan. Joh. Muller zag er een essentieel onderscheid in. Vóór dat de osmose bekend was, waren er ook die de levensverschijnselen mechanisch verklaarden. Vierordt prijst ze, omdat ze vóór elk bewijs, een goed inzicht hadden; dat ze het niet bewezen, daarin waren ze te laken. Aan Poiseuille en Liebig heeft de hypothese, dat diffusie en osmose de werking van enkele zouten als MgSO^ en NaaS04 konden verklaren, haar ontstaan te danken. Deze hypothese berustte niet op exacte waarneming en experiment, dit is later door Hay gedaan, maar toen bleek er een belangrijk onderscheid te bestaan, en toch werd ze eerst vrij algemeen aangenomen, 't Was in dien tijd, dat dag aan dag het getal der vitalisten geringer werd, dat der mechanisten grooter. 't Is duidelijk dat „mechanisch" het leidende beginsel was dat vooropgesteld werd. Op zichzelf is daartegen niet zooveel in te brengen. „Immers ^) het ligt in den aard van beginselen, dat ze niet gevonden worden na een uitgebreid onderzoek van allerlei detailvragen, maar dat ze omgekeerd als lichten op ons pad gebruikt worden om 1) Bnnge. Vitalismna nnd Meohanismus. 1886. 2) J. Woltjer. De wetenschap van den Logos. 1891.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen