1903 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 98

92 elke menschelijke kennis. Bestaat nu het beleefde wezenlijk in processen van het bewustzijn, dan is eigenlijk alle wetenschap van het vitalistisch standpunt uit op te vatten, n, 1. van 't gezichtspunt uit van het menschelljk beleven. Wij schrijven een deel van wat we beleven aan de werking van een buitenwereld toe, stellen deze als „existeerend", en noemen ze energie. Nu is deze vreemde existentie voor ons „unerkennbar", omdat we ze niet zelf beleven kunnen. Op deze wijze wordt de energie tot een symbool van een existentie, die ons vreemd is, die we ons volgens ons eigen werkingsvermogen, dat we onmiddellijk beleven, namaken. Het is alzoo onmogelijk uit het begrip der energie het leven en het denken te verklaren, omdat dit begrip het leven en het denken vooronderstelt en wij het leven en denken onmiddellijk beleven. „Die Wissenschaft soil uns eine Weltanschauung geben" Deze wereldbeschouwing, zegt Ostwald, is een vraag der doelmatigheid en duidelijkheid en we willen haar zoo ontwikkelen, dat we hetgeen feitelijk beleefd wordt, zoo kort en duidelijk mogelijk kunnen aangeven en rangschikken. Daartoe dienen ons begrippen, regels, volgens welke wij bepaalde eigenaardigheden der verschijnselen beschouwen. De energie en energetiek is nu zulk een begrip en een regel om wat we beleven, aan te geven en te rangschikken. Zij moet echter niet meenen het beleven zelf te verklaren, omdat dit het onmiddellijk gekende is, dat door niets vreemds en „Unerlebbares" virklaard kan worden. De energetische beschouwingswijze zal alzoo het vetalisme in dezen zin niet overwinnen. De strijd in metaphysische nevelen moet vermeden worden. De energetiek zal echter veel kunnen bijdragen om een verband der levensverschijnselen aan te geven op een oeconomische wijze en vrij van hypothesen. Door de energetische beschouwingswijze te gebruiken, moeten echter de andere, in zooverre zij nuttig kunnen zijn, niet buitengesloten worden. Indien 't eens algemeen duidelijk was, dat we hier met geen metaphysische geloofsbelijdenissen, maar met empirische beschouwingswijzen van menschelijke ervaringsfeiten te doen hebben, dan zou ook in de wetenschap de strijd der theorieën ophouden en vrijheid en verdraagzaamheid heerschen. L. BOÜMAN.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen