1904 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 56

52 vijanden der wijsbegeerte toch aan 't philosofeeren waren gegaan. En dit was te begrijpen, want Schopenhauer heeft het reeds gezegd dat de menschelijke geest een metaphysische Bedürfniss heeft. ') Toch moet erkend worden, dat de aanhangers van de genoemde stelsels, nog steeds huiverig voor hetgeen de philosophen uit het begin der 19*« eeuw geleverd hadden, zich als geslagen vijanden van het metaphysische in de philosophie voordeden. De zoo glansrijke ontwikkeling der natuurwetenschappen, de resultaten van waarneming en experiment, gaven hun schijnbaar gelijk. Maar de uiteenzetting, die ik boven gaf, kan als bewijs dienen, dat het niet meer dan schijn was. De voornaamste fout van de positivistische richting in het algemeen was deze, dat eene optelling van feiten zonder samenhang wetenschap zou zijn. Het zoogenaamd neukantianisme ^) moet zoowel met het positieve als met het negatieve deel van de critiek van Kant rekening houden. Het negatieve zegt, dat al ons kennen tot de objecten der ervaring beperkt zou zijn; er zou dus geen kennis van het bovenzinnelijke zijn. Maar het positieve wil, dat de ervaring zelf alleen onder medewerking van begrippen tot stand komt, die zelf niet van de ervaring afkomstig zijn. De ervaring zou dus niet de eenige bron van kennis zijn, maar het intellect schrijft aan de natuur zijne wetten a priori voor door middel van de zuivere verstandsbegrippen. De apriorische Brkenntnissformen, voortvloeiend uit het positieve deel, zijn in tegenstelling tot het positivisme en ook zooals we zagen tot het naieve geloof in de realiteit der atomen. Het phaenomenalisme, waartoe Ostwald en Mach behooren, rekent alleen met het negatieve deel-en gaat nog verder dan 't positivisme. Men streefde ") naar eene wetenschap vrij van hypothesen, maar men vergat dat men daarmede een eisch stelde die nooit verwezenlijkt kan worden. Wel kan als eisch gesteld worden, dat men steeds zorgvuldig scheidt van hetgeen de ervaring ons geeft en waar de hypothesen de schakels vormen; en het is juist deze eisch geweest, die men öf onwetend öf opzettelijk verwaarloosd heeft. Kan men dan niet, zooals Kirchhoff" dat wenschte, volstaan met eene beschrijving, van hetgeen de ervaring ons geeft, en de verklaring laten rusten? Maar dit zou op nog grooter bezwaren stuiten. Daarmede zou men toch niet alleen een eliminatie der hypothesen verlangen, wat reeds onmogelijk is, maar tegelijk moest men eene algeheele gelijkwaardigheid der verschijnselen, wat de ruimtelijke en tijdsbetrekkingen betreft, aannemen. Die voor eene

') Bavinck, pag. 155. ") Koenig, 1. o. ') Wundt, Gruudzüge, pag. 680.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen