1904 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 58

54 neming, *) maar de wetenschappelijke kennis komt niet voort uit de zintuigen, maar uit het verstand. Dit heeft ook het empirisme niet ontkend. Baco was immers de vader der inductieve methode en wilde juist uit bijzondere waarnemingen algemeen-geldige oordeelen afleiden. Maar bij de begrippen, die het verstand uit de voorstellingen vormt, komt de vraag ter sprake: wat is de verhouding tusschen deze begrippen des verstands en de wereld der werkelijkheid? En dan komen de verschillen voor den dag, al naar gelang men de realiteit der algemeene begrippen aanneemt of ontkent. Het laatste is als empirisme weer in de nieuwere wijsbegeerte opgetreden. Het schijnt wel, dat we begrippen en oordeelen en besluiten vormende, hoe langer hoe meer den vasten grond onder het gebouw onzer kennis verliezen en hoog gaan zweven in de lucht. Het lijkt vreemd, dat wij de voorstellingen omzettende in begrippen en deze weer verwerkende naar de wetten van het denken, uitkomsten verkrijgen, die in overeenstemming zijn met de werkelijkheid. Die overtuiging kan alleen rusten in het geloof, dat het eenzelfde Logos is, die èn de werkelijkheid buiten ons èn de wetten van het denken in ons schiep, en die beide in organisch verband zette met en correspondeeren liet op elkaar. Zoo alleen is er wetenschap mogelijk, d. i. kennis niet slechts van den wisselenden schijn, maar van het algemeene, logische in de dingen. En bij die opvatting vormen we als beoefenaars der natuurwetenschappen geen aparte groep, die alleen meenen de echte ware wetenschap te beoefenen, maar komen we in het algemeene kader en richten ons naar het geheel, dat voor elke speciale wetenschap geldt. We zagen dat de mechanische wereldbeschouwing in hare beide vormen van materialisme en mechanisch evolutionisme in het midden der vorige eeuw was opgetreden. Daarnaast staat de energetische wereldbeschouwing. Neemt men de werkzaamlieid van een doel aan in de natuur, een teleologisch principe, dan huldigt men de energetische, wil men alleen van een causaal-mechanische beschouwing weten, de mechanische opvatting. De mechanische en energetische wereldbeschouwing ^) staan nog steeds tegenover elkander, im grossen und ganzen reeds aanwezig in de tegenstelling tusschen Democritus en Aristoteles. Bij gene, zooverre de onvolledige data recht van oordeelen geven, leidden zoowel empirische als logische beweeggronden tot een mechanisch stelsel.

') Bavinck, pag. 164 en v.v. ') Wnrdt, Grundzüge III, pag. 692 en TT.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen