1904 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 100

94 het natuuigebeuren, dat daaiuit de leei kon ontstaan, dat we aan de natuui de wetten vooischrijven Dit geldt speciaal van de aan den mensch „a prion" gegeven denkiiormen Zij zijn op analoge manier aanpassingen als de instincten der dieren Het instinct bestaat m 'tdiei ook a prion, het beiust in zekeien zin op een gemechaniseeid synthetisch ooi deel a pi ion Omgekeerd is ook onze wil instinctief, in zoo ven e het intellect hem met aan banden legt. Het a prion zou volgens Reinke ') een aanpassing van onzen geest aan de „Eikenntnis der Dmge" zijn, zonder deze zouden we niet kunnen bestaan De categoiieen (ruimte, ti]d, causaliteit en finaliteit noemt Keinke m 't hieronder geciteerde stuk) en het denkvei mogen zijn de zintuigorganen van den geest, aangepast aan de menschelijke behoeften en aan de buitenweield, of om een ruwere vergelijking te gebruiken de door ons gecrfde vinnen en vleugels De aanpassing van de menschelijke „Erkenntmsveimogen" aan de buitenweield is de meest bewondei ens waai dige aanpassing van alle organisatie, de giootste „kunst" der natuui zou daarin bestaan, dat zij de vooistel lingsbeelden en de beschouwingswijze van het naïeve realisme te voorschijn laat komen, omdat men zich met deze m de buitenwereld altijd juist oriënteert Ook al was er geen ruimte en tijd zonder ons, dan zou het tot de grootste wondeien dei natuur moeten geiekend worden, dat ons veistand „aus sich" (a piioii) de veischijnmgen der dingen na elkaai en naast elkaai ziet De „Erkenntnisvermogen," speciaal de apnonsche denknormen, beantwoorden op psychisch gebied aan de specifieke zintuigenergieen, d 1 de gewaarwoidingsvotmen dei zenuwuitemden Beide zijn in den loop van de ontogenese van den mensch dooi ontwikkeling ontstaan. Voor het cnticisme van Kant was het a prion een laatste De natuurphilosophie moet echtei veider vlagen Zij vraagt niet alleen „Waarmede woidt het apnonsche vergeleken, maar ook vanwaar komt het?" Reinke vergeleek het met de instincten De jonge visch moet zwemmen, de jonge spin moet zijn web maken, de mensch moet de dingen naast elkaai, na elkaai en in afhankelijkheid van elkaar vooistellen, hij kan met anders, hij is daarbij instinctief Elke gewaarwording heeft een uitwendige zijde van het proces, die als m een machine tot stand komt, maai er is ook een inwendige zijde, het gewaarwoiden van de pnkkehng m 't bewustzijn Ook deze zijde van het gewaarworden is een specifiek levensproces evenals de

') De verhonding van Reinke tot Kant is zeer goed m een artikel van Bemke behandeld, dat ik in de Deutsche Bundsehan van Jnni 1904 vond

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen