1904 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 61

57 nog algemeener bekendheid door zijne wijsgeerige beschouwingen dan door ziine vakwerken verworven heeft. Zijne erkenntnisstheoretische richting ') is daarop gebaseerd, dat de positieve taak der natuurwetenschap daarin bestaat, het empirisch verband van onze gewaarwordingen te leeren kennen. Hij zegt dan ook: De waarnemingen, de voorstellingen, de wil, de gevoelens, in het kort de inwendige en uitwendige wereld, zijn samengesteld uit een gering aantal gelijksoortige elementen, die nu eens losser, dan vaster verbonden zijn. Deze elementen worden gewoonlijk gewaarwordingen genoemd. Alle onderzoek bestaat in de ontdekking van het verband dezer elementen. Terloops zij er op gewezen, dat de metaphysica, die bij het positivisme en bij het phaenomenalisme, dat nog verder gaat. uit den booze was, bij geen van beide stelsels ontbreekt. Op het metaphysische bij Comte wees Brunetière onlangs in een keurig artikel in de „Revue des deux Mondes", en ondanks de anti-raetaphysische Vorbemerkungen van Mach in zijn „Analyse der Empfindungen", is zijne verhouding (identiteit) tusschen physisch object en gewaarwording zeker boven het physische uitgaande. ^) De tegenstelling van de mechanische en energetische natuurbeschouwing doet zich ook gelden op het meer beperkte gebied der levensverschijnselen als mechanismus en vitalismus. Eenerzijds eene mechanische verklaring ook voor de levensverschijnselen, anderzijds een teleologisch principe aannemend voor een deel der natuurverschijnselen. Alleen dit verschil tusschen beide is er nog, dat de energetische beschouwing haar teleologisch principe boven de mechanische wetten plaatst, terwijl er bij het vitalisme meer coördinatie is van mechanisme en teleologie, of ook wel de met een doel werkende krachten als een hulppostulaat er naast plaatst. De motieven van de tegenwoordige vitalisten of wil men van de neo-vitalisten, waarvan Hans Driesch en Reinke de beste vertegenwoordigers zijn, zijn hoofdzakelijk van empirischen aard, hoewel ook de genoemde onderzoekers niet nalaten philosophische beschouwingen te geven. Hebben, zoo zou de vraag kunnen luiden, de levensverschijnselen ook iets specifieks, waarbij elk analogon in 't gebied van het causaal verband ontbreekt? Het spreekt van zelf,'') dat de specifieke doeloorzaken nooit zelf objecten van directe waarneming kunnen zijn, maar ') Mach, Die Analyse des Empfindnngen. ') Koster, Wetenschappelijke bladen, 1903. ') Wnndt, Grundzüge, III, pag. 729.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen