1904 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 59

55 De bewegingsverschijnselen deden zich voor als de meest algemeene en het meest regelmatig voorkomend. Wanneer, zoo was de opvatting, de objecten, terwijl zij ruimtelijk van ons verwijderd zijn, alleen door beweging op onze zintuigen werken, zoo kan datgene, wat zij bewerken, weder alleen eene beweging zijn, omdat gelijk alleen uit gelijk, niet uit ongelijk, kan begrepen worden, (eerst dus de zintuigwaarnemingen en dan ook de psychische processen). Bij Aristoteles tegenover de causale een teleologische, tegenover de mechanische een energetische wereldbeschouwing. Aristoteles trachtte aan elk der grootere groepen der natuurverschijnselen eene zelfstandige waarde te geven, terwijl hij hun verband in eene opeenvolging van doeleinden rangschikte, waarbij uit het lagere het hoogere volgde. Voor hem golden de begrippen van dynamis en energie, of, zooals later de scholastiek het uitdrukte, van het potentiëele en het actueele, als de band, die alle verschijnselen samenbond. De teleologische grondgedachte van het systeem komt nog beslister daarin uit, dat de energie op de hoogere trappen der natuurlijke ontwikkeling ook entelechie, doelvervulling, genoemd wordt. Wat niet teleologisch te begrijpen viel, behoorde tot het toevallige, dit is dus niet zonder oorzaak, maar zonder doel. Bij de levensverschijnselen werd deze beschouwing het meest volledig doorgevoerd. De energieën zouden een ladder vormen, die van het meer eenvoudige, minder volkomene, naar het meer samengestelde, meer volkomene leidt, of in welke de energie meer en meer tot entelechie wordt. De ziel als het principe van alle levensverschijnselen, is aldus in den vorm der menschelijke ziel het hoogste, wat ons in de natuur als energieën of entelechiëen gegeven wordt. In de middeleeuwen werd het systeem van Aristoteles aangenomen, maar in den tijd der renaissance kwam het mechanisch systeem weer te voorschijn. Tegelijk echter werd het zuiver qualitatief karakter van het stelsel van Democritus in een quantitatief omgezet. Het was Galilei, die het verkondigde, dat alle natuurverschijnselen tot mathematische wetten te herleiden waren en dat er behalve de begrippen van ruimte, tijd, getal en beweging niets was, wat tot het wezen der objecten zelf zou behooren. Terwijl de leer van Copernicus als een getuigenis tegen de onmiddellijke waarheid der zintuigelijke waarneming gold, was echter de inhoud der gewaarwording nog onveranderd blijven bestaan; het was alleen noodig dat degene die waarnam, zijn standpunt veranderde tegenover dezen inhoud. De physica van Galilei ging verder; zij verlangde, dat degene die waarnam den inhoud der gewaarwording zelf als subjectieve schijn zou beschouwen, waarachter zich het zijn der dingen zou verbergen, dat

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen