1906-1907 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 119

105 Tot zooverre de actie der „Arbeitsdominanten". Van de „Gestaltungsdominanten", een bizondere soort, wordt gezegd: „Auch sie wirken vermittelst der Energie, welche die zur Erlangung der Form erforderliche mechanische Arbeit verriehtet." ,Eine besondere wichtige Seite der Dominanten ist die Fahigkeit, zielstrebig und zweckmassig zu wirken. Da die Energie nicht Trager der Finalitat im Organismus sein kann, so können nur die Dominanten als solche im Betracht kommen", pag. 176. Bij deze objectieve beschrijving blijft Reinke echter niet; hij komt tot een hypothese, en nu komt 't geheele betoog juist op zijn kop terecht; want de dominanten worden ^secundaire" krachten (Krafte zweiter Hand), afhangend van de specifieke structuur, of, om zijn terminilogie te gebruiken ^vonder Configuration". Langs energetischen weg deelt zich de machine ,vind mit jeder neuen Phase werden auch neue Deminanten durch die vorhergegangenen Phase erzeugt", pag. 175. Eerst heeten de dominanten krachten die ^vormen," de energiën ^leiden" enz,, „überenergetisch" zijn, dus primaire krachten, en in de hypothese hangen de dominanten (de Arbeits- zoowel als de Gestaltungs-dominanten) af van de structuur. De structuur, de machine, deelt zich en vormt nieuwe dominanten ! Dit is een salto mortale, te onbegrijpelijker omdat Reinke ze vergelijkt met ,intelligente Krafte." ,Die Intelligenz" is dan eene ,allgemeine Funktion," d.w.z. product, en we zijn weer gekomen tot de quaestie Miinehhausen. Dat Reinke hier onder den invloed staat van Lotze, blijkt duidelijk genoeg uit de citaten door hem met instemming geciteerd. Hans Dries, in zijn eerste werken een verdediger van de ,Maschine-theorie" is in zijn latere geschriften geheel ervan teruggekomen. Dit is geen wonder, want de objectieve beschrijving der dominanten laten geen andere interpretatie toe dan dat ze primaire krachten zijn, en te vergelijken zijn met intelligente krachten, en feitelijk is niets anders gewonnen dan eene andere benaming voor de causae finales, aan welke door den teleoloog dezelfde werkingen worden toegeschreven. Ze vormen, ze leiden de energie in bepaalde banen. Het verschil is, dat die krachten van een ander gezichtspunt bezien worden. Het resultaat van dit betoog, dat er zijn ,cause findes," „dominanten"

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen