1906-1907 Orgaan van de Christelijke Vereeniging van Natuur- en Geneeskundigen in Nederland - pagina 125

Ill In de menschelijke kunst bestaat eerst 't kunstwerk in 't bewustzijn van den kunstenaar, en dit ideëele beeld heeft reeds zulk een realiteit, dat 't geprojecteerd wordt in 't marmerblok en eerst als dit aan de bepaalde eischen van grootte en omvang voldoet, wordt het omhulsel weggenomen. Alles wat achtereenvolgens gedaan wordt, heeft betrekking op 't doel, het te voorschijn brengen van 't beeld, (Ie dernier phénomene de la série) en is daaraan gecoördineerd. Niet minder duidelijk komt het handelen naar een doel, of volgens een plan uit in de bouwkunst. Met inachtneming van de kennis van de wetten der physica en mechanica wordt een plan ontworpen, en de middelen gebruikt om het plan een zichtbare en tastbare werkelijkheid te geven. Het handelen naar doel en plan komt dus voor; de kunst en de industrie is daarvan het bewijs. Van die menschelijke kunst en industrie nu strekt de analogie zich uit tot die handelingen van het dier, welke wij samenvatten onder het begrip ^instinct". Zeer zeker is er een klove tusschen het instinct en het intellect, en wel gelijk aan die welke bestaat tusschen het abstracte denken en 't verwerken van enkel zintuigelijke waarneming. Ook 't met bewustzijn handelen, daar de kennis van het doel althans in vele gevallen bij het dier is uittesluiten, ontbreekt. Maar al is 't zonder intellect en zonder bewustzijn, zonder kennis van het doel, toch is er overeenkomst. Denk aan den visscher, die zijn net knoopt, het uitwerpt, de visch vangt en deze tot zijn nut aanwendt, en de spin, die zijn net uitspant, daarin een insect vangt en tot zijn voedsel gebruikt. Gelijkenis met de industrie van den mensch is niet zoo vreemd. Van de ,industries innées" zegt Janet: ,par conséquent que la nature recoit de la nature soit une force occulte, soit un mt'canisme inconnu, qui spontanément, sans imitation, habitude, ni experience, accomplit une série d'actes appropiés a l'intérêt de l'animal. L'instinct est done un art; or tout art est um système et enchainement d'actes appropries a un effet futur determine: le carractère distinctif de la finalité se retrouve done ici a un degré eminent." i) Van 't instinct strekt zich de analogie uit over de organen en 1) Janet, pag. 131.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen