1949 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 73

BOEKBESPREKING

61

met naar doelmatigheid, maar naar vrijheid, naar het ontstaan van een geestelijk en zedelijk volmaakt wezen „Aanpassing en ,evolutie worden dus scheip onderscheiden, een aangepaste diersoort heeft op zichzelf geen enkele aanleiding tot verdere evolutie, zand wormen zijn beter bij hun omgeving aangepast dan menschen (105), maar misschien is een alb „worm" minder aangepaste zandworm, door zijn ,,scheppende instabiliteit" wel onze voorvader ^jeweest (106) „De aanpassing tracht blindelings een evenwicht te bereiken, dat haar doel verwezenlijkt, de evolutie kan slechts verloopen langs onstabiele stelsels of organismen" (106) Het „progressieve" hangt af van evolutie, niet van adaptatie (107) Zoo waren de kleine zoogdieren, waaruit de mensch tenslotte voortgekomen is, niet de best aangepasten in hun tijd, maar wel waren ZIJ beter uitgerust ,,om het hoofd te bieden aan de omstandigheden die nog niet verwezenlijkt waren m de tijd van hun verschijning" (110) De moeilijkheden van de mechanische aanpassingsleer worden vervolgens besproken hoe kan zich het gezichtszintuig ontwikkelen, als er nog geen gezichtsfunctie bestond (103) en by het ontstaan van ,,vleermuisvleugels" uit handen „ontgaat het pioces ons volkomen" (114) Daarom als ,,een Idee, een Wil, een hoogste Intelligentie" tusschen beide komen moet om de hoofdgang der evolutie te verklaren, dan „schynt het onmogelijk om in de bizondere transformaties, die beperkt blyven tot de soort, niet iets meer te zien dan louter het spel van physisch-chemische krachten en van het toeval" (114) Inderdaad, maar de schryver moet dan ook met doen alsof hy aan de mechanismen van Lamarck en Darwin nog een ruime plaats over laat' Over de stamvader van de mensch „weet men niets positiefs" (115), de hersens van de pithecanthropus wegen zwaarder dan die van apen, die drie maal zooveel lichaamsgewicht hebben (115) „Het geweldig groot aantal verdwenen soorten maakt het vrywel onmogelyk de afstamming van de mensch in details te reconstiueeren" (186), m a w de bekende stamboomen moeten we met een korrel zout nemen Blykbaar is dan ook de overgang van aap naar oermensch een van die creatieve sprongen, waarby „uit onbekende bron, andere instincten en ideeën mee ter wereld gebracht" zyn, die met de dierlyke instincten van zyn voorouders in stryd zyn (115). Wat de schryver ons hier geeft, neemt hy echter op grond van zyn geloof in geleidelijke evolutie elders weer terug, want dan wordt juist m verband met de sprong van dierlyk instinct naar menschelyke intelligentie gezegd „wy willen nooit twyfelen aan de lealiteit van de tusschenstadia, zonder welke de evolutie ondenkbaar is" (184) Eigenlyk zyn die creatieve sprongen hier dus meer een leemte in de kennis van de evolutie dan nieuwe niveau's Op andere plaatsen echter wordt het ,niveau-standpunt" weer ingenomen (electronische wetten, moleculaire wetten, makroskopische statistische wetten, levenswetten, geesteswetten, die principieel verschillen) Het derde deel behandelt de evolutie van de mensch De evolutie gaat nu voort, maar „met langer op het physiologische of anatomische plan, maar op het zedelyke plan" De mensch wordt nu meester van zyn lot, heeft viyheid te kiezen tusschen bevrediging van die dierlyke lusten die uit zyn vong stadium afkomstig zyn en de opvlucht naar het geestelyke, dat hem de menschelijke waardigheid verleent (120) Zyn weg is voorgoed van die der andere levende wezens gescheiden, „hoewel de last der erfelykheid van honderden miljoenen jaren zwaai blyft drukken", de slaverny dus van zyn dierlyk organisme, van zyn klieruitscheidingen (de „endocrine slaverny") (124) Hiermee is geboren het besef van keuze tusschen goed en kwaad Om te evolueeren moet de mensch voortaan juist „niet langer de Natuur gehoorzamen" (125) Wat op het biologische plan de proefnemingen der natuui waren om op het juiste pad der evolutie te geraken, dat zyn op het nieuwe psy-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen