1949 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 130

no

Dr C. C. JONKER

wiskundige formulering kreeg de vorm van een fundamentele wet voor de voortplanting van het electro-magnetische veld. Deze wet was identiek met de voortplantingswet der lichtgolven, zoals die door Fresnel was aangenomen. De ether bleef de drager van dit electro-magnetische veld, en was tevens de drager van het coördinatensysteem der absolute ruimte van Newton. Het moest dus mogelijk zijn een absolute eenparige beweging, b.v. die van de aarde vast te stellen. Na de mislukking van deze proeven breekt het tijdperk van de critiek op Newtonse mechanica aan, die in de relativiteitstheorie haar formulering vond. Er was echter omstreeks 1880 reeds critiek opgekomen tegen de Newtonse axioma's, die haar oorsprong niet vond in de geschetste omstandigheden. Deze critiek was opgekomen uit de positivistische stromingen, vertegenwoordigd door denkbeelden van Kirchhoff 7), Mach ^), Hertz 9) en later door die van Poincaré lo). Het zou te ver voeren over ieder van hen uitvoerig te spreken. Ik wit met een paar aanduidingen volstaan. Kirchhoff en Hertz vallen het Newtonse krachtbegrip aan in zijn overgeleverde vorm: de werkelijk bestaande physische kracht. Kirchhoff reduceert het krachtbegrip tot een verkorte spreekwijze voor het product: massa maal versnelling. Hertz wil het geheel elimineren. Beiden trachten zo de dynamica tot kinematica te herleiden: de in de natuur voorkomende bewegingen moeten alleen zo eenvoudig mogelijk beschreven worden. Mach en Poincaré richten hun critiek meer op het massa-begrip, dat eerst nauwkeurig moet vastliggen voor de krachtdefinitie zinvol wordt. Mach heeft bovendien geen goed woord over voor de absolute tijd en ruimte. Deze begrippen moeten als metaphysisch en overbodig verworpen worden; de mechanica kan slechts experimenteel haar grondslagen vinden. Poincaré is ten opzichte van dit laatste punt, als mathematicus, meer rationalistisch ingesteld en voelt meer voor een axiomatisering a priori, met een ondergeschikte rol voor de proefneming. In sommige opzichten was deze critiek gerechtvaardigd en kreeg zij haar erkenning in de relativiteitstheorie. De electrodynamica was ondertussen ook verder gekomen. Na de proeven van Hertz waren de eth^rmodellen al onbelangrijker geworden, terwijl de electronentheorie van Lorentz de veldtheorie aanpaste aan de atomaire structuur. Er waren echter nieuwe moeilijkheden opgekomen bij de beschrijving van het veld der kleinste geladen deeltjes. Deze werden en worden nog steeds als puntladin-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen