1949 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 59

VAN KANSREKENING TOT STATISTIEK

47

indien zij door een gelijk aantal gemiddelde mensen werd vervangen. Tot zover zou men de ideeën van Q u e t e 1 e t nog kunnen aanvaarden als een bron van vermaak, doch de situatie wordt ernstig, zodra men op zijn voetspoor de levende schepping degradeert tot een vormloze massaliteit, waarin eenzelfde starheid als in de dode natuur heerst. De volgelingen van Q u e t e 1 e t hebben daarenboven de door hun leermeester geprojecteerde lijn tot in de uiterste consequentie doorgetrokken. In die tijd domineerde in de physica immers het causaliteitsbeginsel, waaruit rechtstreeks het dogma van het determinisme voortvloeide. In de gedachtengang van Q u e t e 1 e t paste het dus volkomen om de leer van de sociale physica te voltooien met een passend causaliteitsprincipe, teneinde de weg naar een sociaal determinisme te banen. Welnu, men behoefde tot dit doel de steeds terugkerende nivellering van het cijfermateriaal, die de statistische waarneming telkens aan het licht brengt, slechts tot wetmatigheid te verheffen, terwijl vervolgens kon worden geconcludeerd, dat elk individu een slachtoffer moet worden geacht van de destruerende en eventueel een favoriet van de opbouwende krachten, die de menselijke samenleving met onverbiddelijke intensiteit beheersen. De uiterste consequentie van deze zienswijze hield in, dat bij voorbeeld niet de lust tot het kwaad de misdadiger drijft, doch uitsluitend een natuurwet, volgens welke een nauwkeurig omschreven aantal delicten moet plaats hebben. Een bewust contact tussen de ziel van de boosdoener en de statistische noodzaak werd uiteraard niet gelegd, maar een mysterieuse samenhang kon en wilde de belijder van de sociale causaliteit niet loochenen. Naarmate evenwel het onberedeneerde enthousiasme voor de statistische wetmatigheid in een nuchtere analyse van het waarnemingsmateriaal verkoelde, begon het inzicht te ontwaken, dat een op de kansrekening steunende regelmaat met physische causaliteit niet vereenzelvigd mag worden en daarmede verloor het beginsel van Q u e t e 1 e t zijn aantrekkelijkheid voor een streng-deterministische maatschappijbeschouwing. De opzettelijke verdediging van dit standpunt blijft thans dan ook wel achterwege, hoewel een niet te onderdrukken sympathie met de denkbeelden van weleer in vele statistische geschriften nog altoos merkbaar is. De onvruchtbaarheid van de leer der sociale physica heeft overigens aan de waardering voor de statistiek geen afbreuk gedaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen