1949 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 35

RONDBLIK

27

in dichterlijke vorm ontwikkeld. De wereld — daarop komt zijn redenering neer — is geen chaos, maar een kosmos. In de dingen heerst, terwijl zij zelf niet met beleid, verstand of rede begiftigd zijn, orde en hun ontwikkeling is een gerichte. Zoals nu een pijl gericht wordt door een boogschutter, worden de dingen gericht en gestuurd door een doelbewust wezen en dit wezen is God. De gedachte van orde in de dingen nu is door de wiskundige natuurkunde van den lateren tijd veel m^er gepreciseerd dan het in den tijd van Thomas mogelijk was. We kunnen zelfs zeggen, dat de redenering, die uit de in de dingen heersende orde tot God leidt, heden ten dage vollediger, omvattender en majestueuser is dan in den vorm, waarin ze in de dertiende eeuw gegeven werd. Rechtlijnig is die ontwikkeling der gedachten van den tijd van Thomas tot den tegenwoordigen zeker niet. Er is een streven geweest o ,i zich te beperken tot een beschrijving der dingen, in plaats van tot een verklaring: om zich tevreden te stellen met het hoe en niet te vragen naar het waarom of het waartoe. Maar langs twee wegen is er toch weer een terugbuigen tot de oudere opvatting geweest, ook al kan men daartoe nooit volkomen teruggaan. De eerste is het inzicht, dat ook in de beschrijving een doelstelling verwerkt kan worden. B.v. men kan den weg, dien het licht volgt bij den overgang van een punt in een stof naar een zeker punt in een anderssoortige stof. beschrijven met de brekingswetten van Snellius, maar men kan óók zeggen, dat het, gegeven de voortplantingssnelheden in beide stoffen, dien weg zal volgen, waarop het den minsten tijd verbruikt, er dus het kortste over doet. En in de tweede plaats leidt juist de ontdekking, dat voor het heelal wiskundige wetten gelden, terwijl toch de wiskunde een geestesproduct bij uitnemendheid is, er toe de wereld te zien als het werk van een groten wiskundigen geest (zeide niet een Griek reeds: God werkt altijd als een meetkundige?). In een wereld, die niet de uitdrukking is van intelligentie, zou de wetenschap zelfs nooit tot aanzijn hebben kunnen komen. — Daar komt nog wat bij: het feit dat dezelfde wiskundige wetten gelden voor den gehelen kosmos (zoals wij thans menen te weten, maar Thomas niet wist) leidt tot de gevolgtrekking, dat er slechts één enkele geest achter de gehele schepping staat en in dien zin kan gezegd worden, dat de moderne natuurwetenschap pantheïsme uitsluit. Uiteraard zou er over deze dingen zeer en zeer veel meer te zeggen zijn. Het moge genoeg geweest zijn om belangstelling te wekken voor Whittaker's boekje. Ook blijft, zoals ik in het begin reeds te kennen gaf, de waarde dezer dingen slechts een betrekkelijke. Maar al te vaak gebeurt wat een dichter zo ontroerend zegt: „Uw straling. Uw kracht en de vaart van Uw zonnen, herhalen, nooit eindend, de nimmer begonnen lof van d' Onnoembre, maar mijn oor blijft doof." Met deze argumenten kunnen we slechts de met schijnredenen tegensprekenden (of dit nu ons eigen hart is of dat de stemmen van buiten komen) wederleggen en als zodanig hebben ze m.i. inderdaad hun waarde. Maar onzen barmhartigen, schuldvergevenden Vader, Die in de

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen