1951 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 201

METHODE EN TAAK DER WETENSCHAP BIJ FRANCIS BACON 177 Dit oordeel wijst in ieder geval op een aspect dezer kwestie, dat niet steeds in iedere beschouwing hierover tot zijn recht komt. Bacon dan mag een encyclopaedische geest geweest zijn, die ook een oorspronkelijke encyclopaedic der wetenschappen heeft beproefd, waarbij d'Alembert zich later zou aansluiten, hij mag er zich misschien terecht op hebben beroemd, een stoot te hebben gegeven tot een beschrijving van zoveel mogelijk verschijnselen der natuur, een natuurlijke historie, zoals hij het noemde en zoals het, althans vroeger, op de lesroosters der scholen voorkwam, en zich daarom, waar een ander het niet deed, met Plinius den Oudere hebben vergeleken, — hij heeft geen constructieve bijdrage tot de natuurwetenschap geleverd. Hij heeft de inductieve methode niet uitgevonden, en dus niet de machine geconstrueerd, waarmede anderen konden werken i*), hij heeft haar nog in min of meer scholastischen zin voorgesteld, hij heeft de bestaande wetenschap geminacht en geen recht gedaan aan de eigentijdse onderzoekers, hij heeft het belang van een mathematische verwerking niet beseft, hij heeft de waarde der hypothese niet ingezien en de eigen kracht van het menselijk denken onderschat. Maar waarin bestaat dan het geheim van zijn werking? Men heeft op zijn credit gesteld, dat hij, in zijn nog te noemen Nova Atlantis, de gedachte aan een wetenschappelijke sociëteit heeft geschapen, welke in de Royal Society is verwezenlijkt. Ongetwijfeld heeft hij het grote belang van een doelbewuste organisatie van het wetenschappelijk speurwerk ingezien, maar ten slotte bestonden toen reeds zulke colleges — en dit kan zijn roem toch niet verklaren! Al is de scherpe scheiding, van zijn jongeren tijdgenoot Descartes (1596—1650) tussen het stoffelijke en het geestelijke, tussen materie en geest, waarschijnlijk van groot gewicht geweest voor de zelfstandige ontwikkeling der natuurwetenschappen. Bacon heeft toch de verdienste den drukkenden last van de traditie, het scholastisch denken, te hebben afgeworpen om geestdriftig heen te wijzen naar het empirisch onderzoek der natuur, waarbij hij zijn ideeën in een ook nu nog goed leesbaren vorm goot en een aphoristisch talent openbaarde, dat den zoeker naar een kernspreuk ook thans nog maar zelden teleurstelt. Dijksterhuis i5) vergelijkt hem met den manken dichter Tyrtaeus, dien Athene in plaats van de verplichte militaire hulp naar Sparta zond, en die door zijn bezielende zangen het leger ter overwinning leidde. Maar zijn fascinerende werking ook op een

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen