1951 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 193

METHODE EN TAAK DER WETENSCHAP BIJ FRANCIS BACON 169

dekkingen, om het leven te vergemakkelijken en te veredelen. Daartoe is blijkbaar een geheel andere methode nodig dan die der scholastiek. Die nieuwe methode nu is de inductie. De echte inductie is de weg, die zal leiden tot een onoverzienbaar groot aantal ontdekkingen, ze is als een hefboom, die het hele menselijke leven op een hoger plan zal tillen. INDUCTIE Deze inductie staat tegenover de deductie der scholastiek. Maar in beide gevallen is het allereerste uitgangspunt der kennis de zintuigelijke waarneming. Als kennis-theoretisch empirist is de geest der mensen hem, naar de Aristotelische uitdrukking, een tabula rasa, waarop de indrukken der zintuigen komen. Hoe snel men vandaar uit tot het algemene komt, maakt het verschil uit tussen inductie en deductie. „Twee wegen — zo zegt hij — zijn er en kunnen er zijn om de waarheid te zoeken en te ontdekken; de ene klimt van de zinnen en de bijzondere verschijnselen uitgaande, snel tot de meest algemene waarheden op, oordeelt op grond dezer beginselen en van hun onwankelbare waarheid en leidt daaruit minder algemene stellingen af; deze weg is tegenwoordig in gebruik. De andere leidt uit de zinnen en de bijzondere verschijnselen geleidelijk en trapsgewijze opklimmende stellingen af, om ten allerlaatste tot de meest algemene te komen; deze weg is de ware, maar ongebruikelijk". Toch wijst J. Woltjer 4) er terecht op, dat Bacon zelf als grondslag voor de natuurwetenschap een zeer algemene idee, een postulaat geeft, in de volgende aanbeveling der inductieve methode. „Tot nu toe is er niemand opgetreden, met zulk een sterken geest en zulk een ernst bezield, dat hij besloten en zich tot taak gesteld heeft de algemeen geldende beschouwingen en begrippen van zich af te werpen en den effen en glad geveegden geest (tabula rasa) voor de indrukken der afzonderlijke dingen open te stellen. Er is in de natuur niets dan de ondeelbare lichamen, die zuiver en individueel werkzaam zijn naar een wet; de wetenschap heeft deze ten grondslag: haar moet zij zoeken en uiteenzetten met het oog op het weten en handelen. Daartoe nu kan men alleen komen langs een inductieve methode". Ook hier gaat aan het onderzoek dus vooraf een algemene idee, een anticipatio mentis, waarin hij Demokritus nadert. Maar goed — de inductie dan klimt geleidelijk uit vele bijzonder-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen