1951 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 197

METHODE EN TAAK DER WETENSCHAP BIJ FRANCIS BACON 173

dus niet in eerste instantie het meest geschikte middel voor principieel nieuwe vindingen schijnt te zijn, worden langs inductieven weg geheel nieuwe inzichten verkregen en verrassende vondsten en ontdekkingen gedaan. De vraag is nu: waar komt dit nieuwe vandaan? Wanneer inductie in het algemeen is een vorm van rationele verwerking der ervaring, schijnen er maar twee mogelijkheden te zijn : de redenering of de ervaring, eventueel de gezochte ervaring (experientia quasita), welke is de proefneming, het experiment. Een evenwicht tussen empirisme en rationalisme wordt door Bacon ergens aanbevolen in een treffend beeld, volgens hetwelk de mens in zijn drang naar kennis en wetenschap niet moet doen als de mieren, die alleen maar verzamelen, noch als de spinnen, die hun web uit zich zelf weven, maar als de bijen, die niet alleen verzamelen, maar daarna ook verwerken en omvormen. Deze fraaie b^jeldspraak is echter nog geen waarborg, dat de nieuwe methode van het Novum Organum ook de gulden middenweg biedt, die hier wordt geprezen. Bacon pretendeert, dat de inductie, dat zijn inductie een zekere weg biedt tot nieuwe ontdekkingen; zij moet daar als het ware automatisch (velut per machinas) toe leiden. Ieder middelmatig mens, gewapend met deze methode, is in principe een ontdekker. Dat is echter niet dadelijk zo maar aannemelijk. Het nieuwe in de wetenschap kan niet zo maar uit eenvoudige ervaring worden verkregen. De zuivere feiten komen niet zo maar op ons aan, met een pijl naar de relevante trekken (cf. Cohen). Ze zeilen niet op ons toe met de vlag der relevantie in top. Het constateren van een feit is reeds een moeilijke zaak: ook bij vele ooggetuigen in de reconstructie van een ongeluk soms niet wel mogelijk. Een vruchtbare ontdekking, zoals van het penicilline, ontspringt soms aan de waarneming van een verschijnsel, dat velen reeds moeten hebben ontmoet, door een geleerde, die voor het eerst de betekenis er van inziet. Ondanks Bacon's philippica tegen alle anticipatio mentis, alle vooropgezette mening, is zonder anticipatie geen vaststelling van een wetenschappelijk belangrijk feit mogelijk. Het nieuwe komt in de natuurwetenschap er niet het minst bij in den gang der redenering, door de theorie, de hypothese. De redenering in het natuurwetenschappelijk denken staat ook niet zo diametraal tegen die van Aristoteles, als Bacon ons heeft willen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen