1951 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 192

168

Dr G. A. LINDEBOOM

natuurwetenschap van een geheel andere signatuur zal voorzien. Aristoteles' wijsbegeerte, de gehele scholastiek gebouwd op zijn logica, heeft geen enkel practisch nut voor den mens. Ze gelijkt op de antieke Scylla, van boven een schone vrouw, maar waar men de organen der voortbrenging verwachten zou, een troep blaffende honden 3). Dat is het erge: zij is improductief. En het is toch duidelijk, dat „het ware en echte doel der wetenschappen geen ander is dan het menselijk leven te verrijken met nieuwe inventies en nieuwe machten". ^- ^.'*. !>-»•«-*1 > Tot nog toe geschiedden de enkele gedane ontdekkingen meer door toeval en proberen, „accident and trial", dan door opzettelijk wetenschappelijk onderzoek en speurwerk. De in beoefening zijnde wetenschappen zijn nutteloos voor de ontdekking van werken, zoals de logica nutteloos is voor de ontdekking van wetenschappen. En toch zijn de ontdekkingen voor het menselijk leven van het allergrootste belang; een drietal, toevallig gevonden: het buskruit, het compas en de boekdruk hebben het aanzien der wereld veranderd, de landsgrenzen verlegd, de zeeën bevaarbaar gemaakt, de geesten verrijkt. ;,., .-. ;,i.^'- • , De mens is dienaar en vertolker der natuur, daartoe slechts in staat door kennis van haar methode en orde. Hij kan, zoveel hij weet — kennis is macht: hier is dit woord gesteld. Er is, zo ziet Bacon het tenminste, eigenlijk nog geen goed gefundeerde wetenschap der natuur. Die moet nog van den grond af worden opgebouwd. Daartoe moet eerst het uitzicht vrij worden, en de menselijke geest bevrijd geraken van verschillende soorten vooroordelen, die als valse idolen het uitzicht benevelen. Van die drogbeelden zijn er vele, door hem in enkele beroemde bladzijden gerangschikt in een viertal groepen: naast de idolen van het theater (idola theatri), samenhangend met de neiging om op overlevering en autoriteit te vertrouwen, en die van de markt (idola fori), welke de woorden, de namen in plaats van de dingen zelf stellen, is er de groep van de drogbeelden der spelonk (idola specus), welke, als in Plato's gelijkenis, berusten op het gevangen-zijn der mensen in hun eigen beperktheid; en ten slotte die van den stam (idola tiibus), welke voorkomen uit eigenaardigheden der menselijke natuur (fouten in zintuigelijke waarnemingen, overhaasting in het oordeel, vasthouden aan meningen, neiging tot teleologische beschouwing). De menselijke geest dient zich van al die idolen te bevrijden en zich zonder enige anticipatio mentis te werpen op het doen van ont-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen