1952 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 55

PSYCHOLOGIE VAN HET PESSIMISME

39

raisonnerende perssimisme met één pennestreek door de beschreven dominante gekarakteriseerd is. De ontwaardende houding ten opzichte van het leven kan zich nog op allerlei manieren manifesteren. Als zodanig noemt S t e n d e r h o f f naast de reeds door ons beschreven mismoedige ontstemdheid, ook nog de levensangst, de overgevoeligheid en de besluiteloosheid. Deze vier elementen manifesteren zich elk op hun wijze in een bepaald patroon van het pessimisme. De mismoedigheid noemden we reeds eerder, de levensangst, de overgevoeligheid en de besluiteloosheid vallen meer binnen het kader van de neurotische, casu quo de dwangneurotische, persoonlijkheid. Zoals gewoonlijk is ook op dit gebied een nadere differentiatie tussen de psychopathische ontstemming, welke zich manifesteert in de chronische mismoedigheid, enerzijds, en de neurotische dwangverschijnselen anderzijds in concreto moeilijk geheel door te voeren. Dit neemt echter niet weg, dat een dergelijke onderscheiding vooral ten aanzien van de psychogenetische achtergrond van het pessimisme zijn waarde kan hebben. We wezen er reeds eerder op, dat de zuivere depressie vrijwel nooit een volgroeid pessimistisch beeld vertoont. Daartegenover staat, dat zowel de mismoedige psychopaath als de dwangneurotische besluiteloze en onzekere gedesintegreerde persoonlijkheid een volgroeid beeld van het pessimisme kunnen vertonen. Naarmate men langer er op let, wordt steeds duidelijker, dat het voltekende beeld van de pessimist een menigte van schakeringen en kleuren vertoont, welke in de eerste plaats aangetroffen worden bij de neuroticus. Immers bij deze psychisch onvolgroeide, emotioneelgeremde en gefixeerde vormen der persoonlijkheid treft men op allerlei wijze de bovengenoemde kenmerken van de pessimistische levenshouding aan. Zo kan men voor een groot deel het pessimisme van de mismoedige zien als een poging, om de eigen levensvijandige stemming te rechtvaardigen door middel van het aanwijzen der talrijke kwalen en tekortkomingen in deze wereld. Door deze projectie van eigen onbevredigdheid en innerlijke leegheid op alle levensverschijnselen slagen zij er in tot op grote hoogte vast te houden aan de waan van het illusionistisch karakter dezer wereld. In deze zin zijn ze bevangen in een dubbel illusionair systeem. Zij verklaren immers door middel van hun illusionaire projecties de wereld met zijn verschijningsvormen tot een illusie. Het maakt hierbij in principe niet veel uit, of het hier gaat om een religieus, een ethisch of een materieel pessimisme. Steeds meer vinden we een dergelijke dubbele illusionaire structuur terug, die grotendeels te herleiden is tot het

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen