1953 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 42

28

G. A. LINDEBOOM

willen doorgronden. Met een zekere prijzenswaardige zelfbeheersing houdt zij van dat wijsgerige vraagstuk de handen af. Het vergt het uiterste van ons verstand om enerzijds de zelfstandigheid van natuur en geest te aanvaarden (te belijden, zei ik bijna) en anderzijds de eenheid en ondeelbaarheid in den mens vast te houden. Wat wij inwendig psychisch als woede ervaren, is physiologisch een veelzijdig proces, waarin polsversnelling, vaatvernauwing en bloeddrukverhoging te onderkennen valt. Tijdens de woede zijn wij ons ook de veranderde lichaamssensaties va'ag bewust. Mag men nu met Max Scheler zeggen, dat de physiologische en psychologische processen ontologisch streng identiek zijn? Ik weet het niet, aarzel het te beamen. In elk geval licht dit woord de volstrekte onscheidbaarheid, de primaire eenheid van beide reeksen gebeurtenissen toe. Of men de gemoedsaandoening in het di-encephalon of elders in de hersenen laat aangrijpen, is voor het inzicht in de psychophysische connex als zodanig van geen betekenis. Het toepassen van de wet van oorzaak en gevolg op de verhouding van lichaam en ziel, van emotie en veranderde vegetatieve functie, ligt den natuurwetenschappelijk opgevoeden onderzoeker zeer na, maar dit gaat bij nadere beschouwing toch niet aan. De psychophysische causaliteit is iets geheel anders dan de causaliteit in het natuurgebeuren, en Rümke raadt aan niet naar de causae, maar naar de condities te zoeken, waar mogelijk naar de ,,conditio sine qua non" 5). Wij raken hier aan de grenzen van ons voorstellingsvermogen. Wij kunnen deze dingen beleven, ma'ar niet ten einde toe doordenken. Wetenschappelijk kunnen wij de aandoening met haar psychologische en physiologische werkelijkheid niet als één geheel benaderen. Deze vragen ieder een eigen wijze van benadering. De physiologische processen zijn tot op zekere hoogte toegankelijk met de methoden der natuurwetenschap, al wordt hier nimmer die graad van exactheid bereikt, als haar elders mogelijk is. De psychische processen kennen wij allereerst uit eigen, introspectief verdiepte, ervaring. Introspectie is het begin van zielkundig inzicht. Alle psychologische kennis is 'afgeleide zelfkennis. Toegerust met die innerlijke ervaring verstaan wij den zin der physische, somatische symbolen van woord en gebaar, van houding en blik, die de ander gebruikt om zijn innerlijke aandoening te uiten. Wij grijpen daar dan de uitdrukkingswaarde van, die de ander als persoon er in legt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen