1953 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 67

SECTIE-VERSLAGEN

53

zijn aan de situatie op een tijdstip t = to, doch : elk tijdstip kan als to genomen worden en de constellatie van dat moment weerspiegelt dan het contingente. Men krijgt dat contingente de wereld niet uit door het tijdstip to steeds verder terug te leggen. (N.B. Wij hebben he<t hier over een bepaald soort contingentie. Er is nog een andere soort: de contingentie, die er schuilt in de gegeven fundamentele natuurwetmatigheden; over deze contingentie spreken we hier niet). Recapitulerende kunnen we dus zeggen, dat het lijkt alsof de contingentie meer met de ruimte te maken heeft en de causaliteit meer met de tijd. Op een zodanige tegenoverelkaarstelling van ruimte en tijd valt echter critiek te leveren. Om te beginnen zij hier vooropgesteld, dat wij het over de physische ruimte en de physische tijd zullen hebben. Al vormen zij twee verschillende physische dimensies, zij vormen beide toch physische dimensies en als zodanig zijn ze dus a.h.w. „ebenbürtig"; zij treden a.h.w. met gelijksoortige rechten in de physische wetmatigheden op. In de relativiteitstheorie komt zelfs een zekere „verwantschap" van ruimte en tijd aan het licht, die hen wel niet onderling herleidbaar maakt, doch wel in hoge mate onderling vergelijkbaar. Als men ruimte en tijd combineert tot één 4-dimensionaal continuum, dan is dit meer dan een „Spielerei" of een grafische voorstelling (er is bijv. geen absolute tijd-as in dit continuum aan te wijzen). Hoe zit het nu met de causaliteit in dit verband? Mathematisch uitgedrukt hield volgens de klassieke physica de strenge causaliteit het volgende in : stel u voor een (drie-dimensionale) doorsnee door het ruimte-tijd-continuum, bepaald door één tijdstip, een do'orsnee „loodrecht op" de tijd-as; de „toestand" in die doorsnee (zijnde de toestand op één moment, inclusief de momentane veranderingstendens) zou dan het ganse vier-dimensionale geheel bepalen, m.a.w. de gehele ontwikkeling in de tijd. Doch nu zouden we evengoed een andere doorsnee door het vier-dimensionale continuum als basis kunnen nemen, bijvoorbeeld loodrecht op de y-as; deze doorsnee zou evenzeer drie-dimensionaal zijn als in het vorige geval, doch zou thans behalve een x-z-vlak ook de tijd-as bevatten. We zouden ook door deze doorsnee het vier-dimensionale geheel, m.a.w. het verloop met de x-coördinaat kunnen laten bepaald zijn. We zouden dan de tijd in het contingente betrokken hebben en de wetmatige ordesamenhang in de x-richting geprojecteerd hebben. (Men zou zich kunnen afvragen, hoe het komt, dat de mensen die orde-samenhang, die bepaaldheid steeds bij voorkeur in de tijdrichting projecteren. Dit moet wellicht psychologisch verklaard worden, terwijl bovendien voor bepaalde denkrichtingen van het van God afgevallen mensdom de idee van een voorspelbaarheid van het natuurgebeuren zeer welkom is; een determinisme vermindert a.h.w. Gods macht en „onmisbaarheid", verschuift die a.h.w. uit het heden terug naar een ver verleden). Zonder de tijd daarbij een uitzonderingspositie te geven, kunnen we dus zeggen dat volgens de klassieke physica het „contingente" in het 4-dimensionale natuurgebeuren herleid werd tot 3 dimensies. Edoch — sinds de ontdekkingen der quantumphysica kan ook dat niet meer ge-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen