1954 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 205

ZONDE EN ZIEKTE

171

doorgangsprocessen. Bij wijlen draagt de doorgang een zeer sprekend karakter: het schijnt dat de zieke mens reculeert, zich verkleint, ineenschrompelt, maar zulks om een goede sprong te maken, een passage te passeren, in een nieuwe levensphase in te springen. Egon Fridell geeft in zijn Kulturgeschichte der Neuzeit suggestieve beschouwingen over ziekte als passage. Bi] zijn vermelding van de zwarte pest van 1348 waagt hij het voorstel, dat we hier met een ontwikkelingsziekte te maken zouden hebben: de nieuwe tijd drong de mensheid binnen, en daardoor ontstond de zwarte pest. De geest van de nieuwe tijd veroorzaakt een groeikramp, „und eine der Formen dieser Erkrankung, und zwar die hervorstehendste, war die schwarze Pest", p. 94. Hij beschouwt het optreden van de secte der flagellanten, die door rigoureuze zelfgeseling ten bate van kerk en wereld groot opzien wekten, als een met de pest parallelle epidemie, en vestigt de aandacht op de aanstekelijkheid en besmettelijkheid van beide plagen. Te waarderen is in deze beschouwing de bijna argeloze nadruk, die Friedell legt op de eenheid van de menselijke natuur. Het schijnt voor de West-Europeaan en de deelhebbers der daaraan verwante culturen bijna onmogelijk te zijn deze eenheid te zien. Een beweging als die voor psycho-somatische geneeskunst, die stellig de bedoeling heeft met de diverse dualismen in mensbeschouwing te breken, slaagt daarin allerminst, wijl ze in de naamgeving dit dualisme reeds uitdrukkelijk stelt. Het is een verademing, eens een visie te ontmoeten, die dergelijk dualisme nu eens heus te boven is. Minder loffelijk is daarentegen Friedell's universalisme. Hij werkt het niet systematisch uit, maar doet wel gevoelen, dat zijn kijk op de pest van 1348 en op de grote flagellantenbeweging uit dezelfde tijd, aan typische onderwaardering van de individuele mens mank gaat: „Der „neue Geist" erzeugte in der europaischen Menschheit eine Art Entwicklungskrankheit"; „Woher aber dieser neue Geist kam, warum er gerade jetzt, hier, wie er entstand: das weisz niemand; das wird vom Weltgeist nicht verraten". Te voren (pp. 69-80) heeft Friedell zijn idee over ziekte in het algemeen uitgesproken. Na een groot aantal suggestieve voorbeelden te hebben genoemd, waarbij hij handig de eenzijdigheid zo ver vermijdt dat de lezer min of meer tevreden wordt gesteld, komt hij tot een theorie, waarin de mensheid in d r i e typen wordt ingedeeld: 1. de mensen die een goede perifere activiteit en ontvankelijkheid hebben, maar centraal weinig voorraad; deze zijn productief maar niet zeer levenskrachtig; 2. mensen met centrale rijkdom maar periferisch wei-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen