1956 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 103

BOEKBESPREKING stukken voor de lezers te doen lichten Om een enkel voorbeeld te geven bijna gelijktijdig met het boek kwam mij een artikel onder ogen van Chr Wentmck m Elseviers Weekblad van 11 febr 1956 Een artikel, dat gaat over de kunst der Eskimo's Hierm zegt de schrijver ,,Tentoonstellingen als deze lulden een ondergang m Zij bewijzen de aandacht van de civilisatie voor een nog door haar ongerept gelaten cultuur". „Beschaving" — zegt van Peursen (blz 20) — „IS nog met hetzelfde als cultuur ZIJ IS eigenlijk de meer uiterlijke en uitwendige kant van de cultuur Een beschaving, hoe technisch ontwikkeld ook, kan toch steik uitgehold zijn en zo geestelijk op lager peil staan dan een meer primitieve cultuur Cultuur is echter aan alle mensen gemeen. Cultuur IS omvorming der natuui en dat vinden we bij alle volken" Ik kan me geen helderder aanvulling van Wentmcks stelling voorstellen Maar ik kan ook geen duidelijker en beslissender karakteristiek vinden van Wentmcks gevoelen van cultuurpessimisme dan deze woorden ,,Men ziet m de ,,wilde" de onbedorven mens, die opgeno'nen is m een natuurlijk geheel Hij kent de geborgenheid en IS gevrijwaard van de onrust van de moderne samenlevmg" „De natuurmens belichaamt dan een ideaal, dat niet meer bereikbaar is, en dat daarom des te feller de nostalgie naar een verloren natuurlijkheid oproept" De schrijver bouwt in een tiental hoofdstukken een toren op, die naar God heen wijst en wel naar de enige ware God, die we kennen m Christus De betoogtrant van prof van Peursen is zo boeiend, zo overtuigend, zo helder, als men nauwelijks ooit van een filosoof gehoord heeft Uit de cultuurbeschrijvmg komt hij tot de vrijheid van de mens en de gebondenheid van het dier ,,Het leven van het dier voltrekt zich volgens een van nature vaststaand plan ledere diersoort zorgt op zijn eigen wijze voor het nageslacht, welke methode m grote lijnen de geslachten door altijd gelijk is gebleven Het dierenleven beweegt

79 zich volgens een natuurlijk gegeven patroon en kan niet daar buiten treden" De schrijver vertelt dan van een wespensoort, die zijn eieren legt in het lichaam van een rups, die eerst door de angel van de wesp is verlamd Er IS een instinctief trefzekere verlamming door eén steek m het ruggemerg Vergelijk dit nu eens met de ,,aangeleerde ingreep van de chirurg bij een zieke Hier bestaat dit grote en principiële verschil, dat de wesp slechts deze ene instinctieve ingreep kan verrichten, terwijl de chirurg talloze zeer uiteenlopende operaties kan doen Ja, nog sterker de chirurg kan ook een geheel ander beroep gaan uitoefenen en bijvoorbeeld landbouwkundige of kunstschilder worden" Zo IS de mens vrij m zijn handelen, dat hij „het wezen der mogelijkheden kan worden genoemd" De menselijke vrijheid houdt m, dat de mens telkens weer m zijn leven te beslissen heeft wie hij zal zijn ,,Hij kan iets maken van zijn leven, hoe beperkt de mogelijkheden ook zijn " Ik moge mij bij deze passus een kleine opmerking veroorloven is de doem der erfelijkheid, der endogene factoren, wel genoegzaam naar voren gekomen'' Natuurlijk stem ik hartelijk met de schrijver m wanneer hij zegt dat de mens altijd verantwoordelijk wezen is, maar m het zieke-mens-zijn, m het foutieve Pieis-zijn, komenjuist deze functies van vrijheid, verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid aan de orde Bij de behandeling dei geesteszieken, met name de psychopaten, komt deze aansprakelijkheid steeds m het centrum te staan en ik ben met prof van Peursen van mening, dat een zekeie verantwoordeliikheid bii ieder mens aanwezig is Alleen zo denkt niet iedereen ei over en bovendien komt men —• anders dan hier van Peursen doet — tot het constateren van deze verantwoordelijkheid, omdat de mens, ook de psychopaat, iets van het beeld Gods in zich draagt Dus meer in deducerende zm, terwijl van Peursen m dit hoofdstuk tot die verantwoordelijkheid komt vanuit het simpele mens zijn Ik meen dat de geweldige invloed der erfe-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen