1956 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 333

NATUURKUNDE EN SAMENLEVING

275

begeerte nuttig te zijn aan het mensdom en bijzonderlijk aan het vaderland is het doelwit van het genootschap", aldus par. 1 van Plan en Grondwet van het in 1769 door Steven Hoogendijk opgericht „Bataafsch Genootschap der Proefondervindelijke Wijsbegeerte" en uit par. 2 blijkt dat niets minder wordt beoogd dan de proefondervindelijke kennis toe te passen i n : landbouw, handel en nijverheid, zeevaart en andere middelen van verkeer, waterstaat, verdediging, bodemkunde, weerkunde, statistiek en volksgezondheid". Steven Hoogendijk zag blijkbaar, en hij was daarin representant van zijn tijd, „Konsten en Wetenschappen" niet als uiting en product van welvaart, maar als een weloverwogen middel tot bevordering van de voorspoed en het welzijn van de samenleving en tot zelfhandhaving van de natie in de concurrentiestrijd der volken. Waaraan had de, in omvang toch nog bescheiden, natuurkunde dit grote vertrouwen ook buiten haar eigen kring te danken? Mij dunkt eerder aan het vertrouwenwekkend karakter van haar methode, dan aan haar reeds bereikte resultaten. Logische, voor het practisch verstand navolgbare redenering, gegrond op enkele omvattende inzichten, gesteund door wiskundige berekening en van stap tot stap door proefnemingen getoetst, dat was een wetenschappelijke methode waarvan ook de niet-geletterde, maar wel schrander en helder denkende, handelaars, nijveraars, scheepsbouwers, zeevaarders, landbouwers, dijkgraven en andere praktici de potentiële waarde konden bevroeden. Wat de voor de praktijk bruikbare resultaten betreft, deze lagen voorshands nog vrijwel uitsluitend op het gebied van de werktuigbouwkunde, op welk terrein aan methodisch inzicht nog wel veel te winnen was, maar waar toch niet zoveel was toe te voegen aan de door eeuwenlange ervaring reeds verworven praktische kennis, tenzij dan door de ontsluiting van een tot nu toe in de natuur verborgen gebleven mogelijkheid. Maar zulk een essentiële ontsluiting kon de achttiende-eeuwse natuurkunde dan ook nog aan de samenleving bieden, door haar ontdekking van de stoomkracht en haar ontwikkeling van het stoomwerktuig. Natuurlijk was hier geen sprake van een simpele en toevallige uitvinding, maar van een geleidelijk tot hoogspanning opgevoerde constellatie, waarin de vonk van de intuïtie de doorslag inleidde. Reeds sinds eeuwen was het distillatieproces uit de laboratoria van de alchemie doorgedrongen in de werkplaatsen van reukwater-, likeuren alcoholbereiding. Het was dan ook de Schotse whiskey industrie die de Edinburgse scheikundige J o s e p h B l a c k aanleiding gaf

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen