1957 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 51

GELOOF EN WETENSCHAP IN DEZE TIJD

35

object van de exploitatie; waarbij U dan aan „exploitatie" niet a priori een ongunstige zin moet geven : ik bedoel er alleen mee wat ik eerder totalisatie heb genoemd. Onlangs zag ik in een boekwinkel een boek, getiteld: „The human use of human beings". En een paar dagen geleden las ik een andere mooie titel: „The control of human conduct". Kijk, dat is het. Let wel — dit „gebruik" hoeft helemaal niet het uiterlijk van een dictatoriaal of militair regiem te vertonen! Neen, veelal geschiedt de ordening, waar het hier om gaat, geheel op basis van vrijwilligheid — voorzover er althans nog van een vrije (geestelijk vrije) wil sprake is. Laat ik concreet zijn: ik denk hier aan de geïndustrialiseerde en door sociale verzekeringswetten beschermde maatschappij. Grote, moderne industrieën strekken tegenwoordig hun zorg voor de arbeiders uit tot bijna alle onderdelen van het leven dier arbeiders, van de wieg tot het graf, en de vrijetijdsbesteding incluis. Dat is prachtig. En de sociale verzekeringswetten zijn ook prachtig. Maar er ontstaat een nieuw type mens, de „vierde mens". We moeten die mens niet identificeren met de „massamens". In alle niveau's van de nieuwe samenleving is de mens anders dan vroeger en de mens in de toplaag is evenzeer onvrij als in de onderlaag — zij 't op een andere manier. Terwijl de mens in de onderlaag tijd over heeft, die „gevuld" moet worden (het probleem van de vrijetijdsbesteding), is de mens in de toplaag de mens die geen tijd heeft. In alle lagen is de tijd tot een probleem geworden. En in zekere zin wordt het mens-zijn zélf tot een probleem. Vandaar dat er zo veel gesproken en geschreven wordt over „de mens", de „intermenselijke verhoudingen", de „ik-gij-relatie" (met moderne termen als „partner"), „het gesprek", enz. Overal liggen hier voor de mens van deze tijd de problemen. Doch laat ik terugkeren naar ons eigenlijke terrein: de wetenschapsbeoefening en het gebruik van de wetenschap. Ook hier werkt de totalisatie van de samenleving — ik heb daar reeds eerder iets over gezegd. In twee verschillende opzichten is de wetenschap hierbij betrokken. In de eerste plaats is ook de wetenschapsbeoefening voorwerp van deze totalisatie. In de tweede plaats wordt de dienstbaar gemaakte wetenschap als hulp gebruikt voor bepaalde doeleinden. Dus in de eerste plaats dat de wetenschap dienstbaar gemaakt wordt, en in de tweede plaats hoe en voor welke doeleinden zij gebruikt wordt. Dat zij ingeschakeld wordt (lijdende vorm) is inhaerent aan de structuurverandering van de samenleving, de integratie van de samen-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen