1957 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 43

GELOOF EN WETENSCHAP IN DEZE TIJD

27

deze tijd. Wèl hebben ze echter in deze tijd een andere gedaante dan 50 jaar geleden. Denkt U bijvoorbeeld maar aan het probleem van het determinisme — hoe is dat veranderd sinds de ontdekkingen van de quantum-physica. Neen, het is de wereld niet uit. Maar het heeft wèl een heel andere gedaante gekregen. En zo gaat het met vele andere natuurfilosofische problemen. In het algemeen kunnen we zeggen dat de beoefenaars en de uitleggers (ja vooral ook de uitleggers) van de natuurwetenschappen in vergelijking met die van de vorige eeuw bescheidener zijn geworden in hun oordeel. Hoe was het in de tweede helft van de vorige eeuw? Ik herinner nog maar eens aan Büchner's „Kraft und Stoff", dat boek waarvan in Duitsland in 20 jaar tijds.l4 drukken verschenen (afgezien van de vele vertalingen) en dat alleen al zijn duizenden heeft verslagen. Een paar passages: „De stof is onsterfelijk, onvernietigbaar, geen stofje in 't heelal kan verloren gaan, geen enkel kan er aan toegevoegd w o r d e n . . . . En daarom is het onmogelijk dat de wereld een geworden wereld zou zijn. Hoe zou iets geschapen kunnen zijn, dat niet niet vernietigd kan worden!.... De stof is eeuwig". Elders heet het: „De materie is de oergrond van het zijn". En elders: „Dat de wereld niet geregeerd wordt, zoals men wel zegt, maar dat de bewegingen van de stof aan een in henzelf gefundeerde natuurnoodwendigheid gehoorzamen, welk ontwikkeld mens.. zou heden ten dage daaraan willen twijfelen?" Dat was Büchner. En de Franse natuuronderzoeker Berthelot schreef in 1885: „Le monde est aujourd'hui sans mystère". (Ontzettend moet dat zijn, te leven in een wereld die geen geheimen meer heeft!). Er is sindsdien wel wat veranderd. Jaren geleden is er al op geattendeerd dat juist in het land van Büchner en Haeckel de brochure van Bernhard Bavink verscheen : „Die Naturwissenschaft auf dem Wege zur Religion" ! In de typisch 19e-eeuwse natuurfilosofie domineerde de rationalistische zucht om te herleiden. Dit geldt voor het determinisme, dat al het latere tot het vroegere wil herleiden. Het geldt ook voor het materialisme, dat al het zijnde tot het materiële wil herleiden. De twee genoemde -ismen houden overigens nauw verband met elkaar : het determinisme is een steunpilaar voor het materialisme. Immers, zo zegt men, als alle gebeuren op het stoffelijke terrein nauwkeurig verloopt volgens strikte wetten, wat voor zin heeft het dan te zeggen dat bijv. een dier of een mens meer is dan stof alleen; dan heeft het leven of heeft de geest immers toch geen zeggenschap over het lichaam. Naast het determinisme en het materialisme zien we voorts, steu-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen