1958 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 55

IBoehhesprekincj J. Blok : „De natuurkundige als kwistenaar". 28 blz. Uitg. Mij. J. H. Kok N.V., Kampen, 1957. ƒ 1.25. Laat ik maar met de deur in huis vallen en mijn indruk geven, dat deze rede, uitgesproksjn bij de aanvaarding van het ambt van hoogleraar in de natuurkunde aan de Vrije Universiteit te Amsterdam, op 18 oktober 1957, een belangrijke bijdrage is in de bezinning op de vraag, wat men toch eigenlijk doet, als men natuurkunde (zoals het heet) ,,beoefent". Misschien zou de titel niet aanstonds doen verwachten, dat de inhoud hierover zal gaan. —Misschien zou die hebben doen denken aan een betoog over de aesthetische genieting, die de natuurkundige kan begeleiden bij het opstellen van zijn theorieën en het ontwerpen en uitvoeren van zijn proeven. Ofschoon de spreker — naar ik denk — de aangeduide gedachtengang geenszins zou willen verwerpen, heeft hij zelf toch een andere gevolgd: hij heeft zich verdiept in wat het batekende, dat zowel de kunstenaar als de natuurkundige werkt met .,modellen '. Om zijn eigen woorden woorden te gebruiken iblz. 24) : „Beiden treden ze op als uitbeelder van de werkelijkheid, beiden b e den zij hun medeburgers fragmientarisclïe modeleen aan van deze werkelijkheid. Ze werken met verschillende hulpmiddelen en hun modellen zien er op het eerste gezicht zeer verschalend uit; dit neemt niet weg dat zij strijden op hetzelfde front. Ik zou zelfs verder willen gaan en zeggen dat de natuurkund'Ve al«; uitbeelder van de realiteit eigenlijk een kunstenaar is, die in zijn fysische theorie de mensheid een kunstwerk aanbiedt waarin hij zijn visie op de realiteit doorgeeft." — De spreker zal ove-

rigens natuurlijk zijn eigen goede redenen gehad hebben voor de keuze van zijn titel. Het is, gezien de diepten en omvang van de behandelde stof moeilijk een beknopte samenvatting van de rede te geven. Toch zou een alleen maar volstaan met mijn beginwoorden de lezer van deze bespreking wel erg in het ongewisse laten omtrent de bedoe'.ingen van den spreker en daarom worde toch een weergave van de gedachtengang beproefd. De fysicus probeert een beter bekend gebied der natuurkunde als model te gebruiken voor een minder bekend gebied (b.v. mechanische voor electrische verschijnselen en voor lichtuitstraling). De keus van het mode 1 bepaalt de bgrippen, waarmede in het onbekende gebied zal worden geopereerd, maar het model geeft ook relaties tussen die begrippen, de z.g. syntactische relaties, en de brug. de z.g. semantische relaties, tussen de in het model optredende grootheden enerzijds en de uitkom^-.ten der metingen anderzijds. De mogelijkheden, die in het model schuilen, zijn aUereerst de hulp bij de voorstell'ng, dan het verklarend karakter, verder voorspelling van resultaten en generalisatie. „Het geheel van alle uitgewerkte relaties in het kader van de modelvoors^-elling noemen we een theorie" (blz. 11). . Het mode] kan bij de opbouw van de theorie echter vervagen en de theorie ze''f kan, op haar beurt, als model naar voren treden. Dit verschiinsel beschouwende in analogie met de s'tuatie in de kunst, constateert de spreker: ,,moderne kunst schijnt synoniem met onbesrijpeliike knn=;t, moderne fysica met orakeHaal" 'Wz. 12). ee" wending, die wel met een glimlach gepaard zal zijn gegaan.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen