1961 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 90

66

P. GROEN

atoombommen e.d. denken. Waar ik op doel, dat is: het explosieve karakter van de technische ontwikkeling onzer samenleving, de wetenschappelijke samenleving incluis. Met een wiskundige term zouden we kunnen zeggen dat de technische ontwikkeling der samenleving „exponentieel" verloopt. Het gaat hier om een samenwerking, een samenspel, een wisselwerking tussen de natuurwetenschappen en de techniek. Hoe hier de natuurwetenschappen destijds hun maatschappelijke rol begonnen te spelen vertelt reeds (in 1840) Da Costa in zijn „Vijfentwintig Jaren". Maar hoe deze ontwikkeling zo „explosief' werd, kon hij nog niet bevroeden. Laten we eens zien hoe dat in zijn werk ging — en gaat. Daartoe wil ik nog eens als voorbeeld aanhalen wat er gebeurde bij het begin van de Engelse „industrial revolution" in de vorige eeuw. De toen kort tevoren uitgevonden stoommachine van James Watt vroeg voor zijn vervaardiging meer en beter ijzer en om dat te krijgen was meer steenkool nodig. Nu werd de machine zelf aan het werk gezet om hulp te verlenen bij de productie van ijzer en bij de winning van steenkolen — o.a. voor het oppompen van water uit de mijnen. Op deze wijze werden er meer kolen geproduceerd, er kon meer ijzer geproduceerd worden — ijzer voor allerlei technische doeleinden en dus ook voor stoommachines, er werden meer stoommachines.... enzovoort — in een steeds wijder wordende spiraal gaat dan de ontwikkeling. Een kettingreactie. In de cybernetica zou men zeggen: er is hier een positieve terugkoppeling van gevolg naar oorzaak: gevolg wordt oorzaak van een versterking van de eerste oorzaak, enzovoort. Welnu, zoiets gebeurt, op een andere wijze en op groter schaal, in onze tijd. Was het in ons voorbeeld van daarnet de wisselwerking tussen industrie en mijnbouw, in onze tijd zijn het de industrie en de techniek èn de wetenschap, die samen dit spel te zien geven: de natuurwetenschappen doen de techniek en via de techniek de industrieën velerlei nieuwe wegen en middelen tot technische schepping en productie aan de hand, een demonstratie van het „kennis is macht". Maar omgekeerd bieden de industrie en de techniek aan de wetenschapsbeoefening technische hulpmiddelen, waar de wetenschap vroeger niet van had kunnen dromen. De techniek biedt de technische mogelijkheden, de industrieën, die belang gekregen hebben bij de ontwikkeling der wetenschap, bieden de middelen tot realisatie van die mogelijkheden. Zo komt naast de oude spreuk „kennis is macht" de moderne spreuk: „macht biedt middelen tot kennisvermeerdering". Daar hebt U weer de terugkoppeling, want: meerdere kennis geeft

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen