1962 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 316

256

P. GROEN

daarvan vastgesteld door in de algemene gravitatiewet geen constante met een eigen dimensie (zoals nu met de gravitatieconstante wèl het geval is) op te nemen. We hadden dan gekregen: aantrekkingskracht = zwaarte éne lichaam X zwaarte andere lichaam gedeeld door (afstand)2. We hadden dan voor „zwaarte" een heel andere dimensie gekregen dan we later, of althans onafhankelijk daarvan, voor „massa" ( = trage massa) zouden vaststellen. Nauwkeurige waarnemingen (met name die, vervat in de wetten van Kepler) zouden dan vervolgens uitwijzen dat „zwaarte" en ,,massa" nauwkeurig evenredig met elkaar zijn, al bleven ze verschillende dimensies behouden. We zouden dan mettertijd wel op de gedachte gekomen zijn, dat die „zwaarte" en die „massa" eigenlijk één zijn — zoals de natuurkunde thans in feite ook stelt en zoals duidelijk is geworden door de algemene relativiteitstheorie. Het geval van massa en energie lijkt mij enigszins analoog, al liggen de zaken er wel wat ingewikkelder, vooral door die verschillende verschijningsvormen van energie, en met name door het latente karakter van die in de rustmassa a.h.w. verborgen energie. Wat nu die 4-dimensionale „tijdruimte" betreft: dat de toevoeging van de tijd (t) vermenigvuldigd met de lichtsnelheid (c), dus van et, aan de 3 ruimtecoördinaten x, y, z méér dan alleen een mathematische kunstgreep is, blijkt het duidelijkst hieruit dat inderdaad de tijdcoördinaat niet ondubbelzinnig van de ruimte-coördinaten gescheiden kan worden. In het zuiver-ruimtelijke zijn we er wel aan gewend dat de ontbinding van het rechte verbindingslijnstuk tussen twee punten in een x-component, een ?/-component en een z-component een kwestie van keuze van het assenstelsel is: met een anders georiënteerd assenstelsel vinden we andere x-, y- en z-componenten. Wezenlijk, want invariant (als we de maateenheid gelijk laten), is de som der kwadraten van die drie componenten, die door de afstand van de twee punten bepaald wordt. Bij de combinatie ruimte-tijd vinden we nu iets dat hierop lijkt: noemen we de ruimtelijke afstand r en het tijdsverschil t, dan is invariant alleen (nu niet de som, maar) het verschil i) van de kwadraten van r en et; invariant nu t.o.v. verschil in bewegingstoestand van het assenstelsel. Vindt bijvoorbeeld één waarnemer voor twee voorvallen een afstand van 4 lichtjaren en een tijdsverschil O, dan kan een andere, die t.o.v. de eerste een bepaalde (grote) snel1) Men vermenigvuldigt et nog wel eens met de imaginaire eenheid i ten einde dan de som der kwadraten te kunnen schrijven, doch dat is een zuiver formele kunstgreep.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen