1962 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 240

188

G. J. SIZOO

en logisch denken. Maar de waarneming zelve is een physische gebeurtenis, waarin reeds afstanden en tussenpozen betrokken zijn. Aangenomen, dat het gerechtvaardigd is, met de euclidische meetkunde, afstanden zonder meer als meetbare grootheden te beschouwen, dan dient de vraag of deze onderstelling ook ten aanzien van tussenpozen gerechtvaardigd is, in elk geval nog nader onder de ogen te worden gezien. 4. Evenals de ruimte-orde van de dingen beleven wij de tijd-orde van het gebeuren in eerste instantie individueel en subjectief. Wachtend voor een verkeerslicht, zien wij dat het nu geel is, herinneren wij ons dat het zoeven groen was en verwachten wij dat het straks rood zal worden. Daarna besluiten wi] dat de volgorde, de successie, groen, geel, rood is geweest. Het feit, dat andere waarnemers het hierover zonder meer met ons eens zijn, doet ons de conclusie trekken dat aan deze volgorde een objectieve, d.w.z. van onze subjectieve beleving en waarneming onafhankelijke, betekenis toekomt. Blijkbaar is er een essentieel verschil tussen de orde in de ruimte en die in de tijd, de juxtapositie en de successie. De eerste is wederkerig: twee dingen zijn naast elkaar; zij kunnen van plaats verwisselen, waarbij hun afstand gelijk blijft; afstand heeft geen richting. Van twee voorvallen is het ene vóór (óf na) het andere en het andere dus na (óf vóór) het ene. De tijd-orde is altijd volg-orde, zij heeft een richting, die ik niet kan omkeren. Ik kan het radicaal niet, omdat het vorige voorval er nu niet meer is, al houdt misschien mijn herinnering het beeld er van vast en neem ik het „gevolg" er van in mijn omgeving waar. Evenzo is het komende voorval er nu nog niet, al vermoed ik misschien dat het een „gevolg" zal zijn van het voorval dat nu geschiedt. Evenals in de ruimte-orde ontdekken wij in de tijd-orde behalve het topologisch aspect (de „plaats" van het voorval in de volgorde) ook het metrisch aspect. Bij het wachten voor het verkeerslicht constateren wij niet alleen de successie, maar hebben wij ook besef van de duur van de tussenpozen tussen het verspringen van de kleuren en het al of niet gelijk zijn van die tussenpozen. Misschien correleren wij daarbij onbewust de waargenomen voorvallen met voorvallen in ons eigen lichaam. In elk geval blijkt op dit punt de overeenstemming met onze medemens weliswaar niet geheel afwezig, maar toch veel minder zeker dan ten aanzien van de succes-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen