1962 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 241

AFSTANDEN, TUSSENPOZEN EN VOORVALLEN

189

sie. Het feit dat twee waarnemers over de gelijkheid of ongelijkheid van tussenpozen kunnen twisten, bewijst echter, dat zij beiden althans het vermoeden hebben, dat er toch een objectief kriterium voor deze gelijkheid zou kunnen zijn. Er is dus wel overeenkomst tussen de ruimte-orde en de tijd-orde, beide zijn én topologisch én metrisch, zij het dan ook dat de eerste drie-dimensionaal, de laatste één-dimensionaal is. Die analogie is in het spraakgebruik op allerlei wijzen verwerkt. Wij noemen de „plaats" van een voorval in de rij der voorvallen een tijd-„stip", zeggen dat een voorval „tussen" twee andere „ligt", dat de ene tussenpoos „langer" (of korter) is dan het andere. Zelfs zeggen wij wel, dat twee voorvallen op elkaar volgen, maar dat is dan taalkundig een even slordige zegswijze als de uitdrukking dat twee boeken op elkaar liggen. De analogie gaat ook daarin op, dat wij intuïtief aan het begrip tijd evenzeer de idee der continuïteit verbinden als aan het begrip ruimte. Zoals wij tussen twee punten op een rechte lijn altijd weer een ander punt denken, zo denken wij tussen twee tijdstippen altijd weer een ander tijdstip. Voor ons denken bestaat er noch voor afstand noch voor tijdsduur een onderste grens der deelbaarheid. Eveneens verbinden wij zowel met ruimte als met tijd de idee der homogeniteit. Twee in lengte gelijke afstanden op verschillende plaatsen uit een rechte lijn genomen zijn volkomen equivalent. Wij vermoeden intuïtief dat hetzelfde geldt voor twee gelijke tijdsduren op verschillende tijden aan de loop van de tijd ontleend. Misschien is deze „intuïtie" niet alleen een zaak van ons denken, maar reeds een resultaat van onze physische ervaring, dat eenzelfde experiment op verschillende tijden en verschillende plaatsen met gelijk resultaat kan worden herhaald. Hoe dit zij, een analogie, hoe ver zij moge gaan, is nog geen identiteit. De orde van het „voor of na" laat zich ook in ons denken niet herleiden tot die van het „naast elkaar"; juxtapositie en successie zijn wezenlijk onderscheiden aspecten van het geschapene, waartoe de mens, die de onderscheiding ontdekt, zelf behoort. 5. Het onderscheid tussen juxtapositie en successie treedt aan den dag in het essentieel verschil dat er blijkt te bestaan tussen de lengtemeting en de tussenpoos-meting. Om de lengte van een lijnstuk in getalmaat uit te drukken, kunnen

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen