1965 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 211

TOEVAL EN

VOORZIENIGHEID

171

van het boek voor komt, biedt enige moeilijkheid; het laat zich nl. op twee manieren vertalen m.i., óf door „regeren", evt. „beheersen" óf door „besturen". De laatste vertaling is wat zachter, doet de „natuurwetten" meer als richtlijnen, als regels van beleid, optreden dan als dwingende wetten. Maar ook bij de mildere vertaling is het alsof er zich een instantie tussen God en de wereld in schuift, nl. de „natuur". Bedoelt de schrijver dat? Op een andere plaats (blz. 106) onderscheidt Pollard m.i. wat duidelijker: enerzijds een wereld door de wetenschap ontsluierd als geregeerd door de natuurwetten en anderzijds een wereld ontsluierd door de Bijbel als geregeerd door Gods wil. In deze onderscheiding ziet hij de voornaamste bron van de spanning tussen godsdienst en wetenschap. Het komt er nu op aan deze twee werelden als één enkele werkelijkheid te zien. Pollard meent, dat dit kan, als de onderscheiding, die hij aan von Weizsacker dankt, wordt ingevoerd, nl. die van „natuurwetenschappelijke tijd" en „historische tijd" en opgemerkt wordt, dat de grote ingreep van de kwantenmechanica met haar onzekerheidsrelaties eigenlijk neerkomt op de invoering door de natuurkunde zelf van de „historische tijd" in de mechanica. Alvorens deze onderscheiding van von Weizsacker nader te bespreken, willen we het onder 5c vermelde onderscheid, door Margenau gemaakt, tussen „historische werkelijkheid" en „natuurwetenschappelijke werkelijkheid" onder de ogen zien. 5.3. De onderscheiding tussen „natuurwetenschappelijke werkelijkheid" en „historische werkelijkheid", waarvoor Pollard vooral steunt op Margenau, gaat eigenlijk vooraf aan de overeenkomstige t.a.v. de tijd, die we zo even aanroerden en waarop we onder 5.4 terugkomen. Overigens gaat het met het begrip „werkelijkheid" veelszins op dezelfde manier als met het begrip (de term „Anschaungsform" schijnt er helemaal uit te zijn) „tijd": men weet alleen zo'n beetje wat er mede bedoeld wordt, zolang men er maar niet naar gevraagd wordt. Opvallend is o.a. dat „werkelijkheid" en „realiteit" in het Nederlands (en m.n. in het Duits) door elkander heen gebruikt worden, terwijl ze toch eigenlijk fundamenteel verschillen: het ene legt op het „ding" de nadruk, het andere op het „werken". En in het Engels en Frans bestaat er maar één woord voor (reality, realité). Hoe dit ook zij - en met nadrukkelijke constatering, dat het hier niet de plaats is en dat het volkomen mijn bevoegdheid te boven gaat, diep op de wijsbegeerte van de natuurwetenschap en die van de ge-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen