1965 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 170

134

C. A. VAN PEURSEN

De Evolutie van ons weten Een begrip als „recht" heeft niet een tijdloze inhoud, zoals men vroeger wel dacht. Bij Pascal bijv. treffen we een uitspraak aan over de ruimtelijke afhankelijkheid van het recht: „wat recht is aan deze zijde van de rivier is onrecht aan gene zijde". De tijds-afhankelijkheid van het recht treedt voor ons hoe langer hoe meer aan het daglicht. Zo zijn beginselen als „pacta sunt servanda" o.a. ten aanzien van de „3-mijlszóne" momenteel juist in het geding bij het Internationale Volkenrecht. Woorden als „recht", „gezag", „rebel" zijn niet zo vast van betekenis als men vaak geneigd is te denken. Eenzelfde verschuiving treedt op in de wiskunde. Zo is Kants interpretatie van de uitspraak ,,de kortste verbinding tussen twee punten is een rechte lijn" als inhoudelijk onveranderlijke wet, verouderd. Tegenwoordig ziet men haar als een tautologische afspraak. In de niet-euclidische meetkunde en in de relativiteitstheorie kan men het formalisme handhaven, terwijl semantisch verandering optreedt, d.w.z. het woord „recht" inhoudelijk gezien een „gekromde lijn" wordt. De verschuiving die in ons denken optreedt kan ook geïllustreerd worden aan de betrekkelijkheid van de uitspraak: „de zon van Homerus schijnt nog steeds" (Schiller). Is dat wel zo? Feitelijk werd de zon door Homerus als een goddelijk symbool gezien, en dat binnen het kader van een specifieke ApoUo-cultus. Voor ons is er geen verschil tussen de opkomende en de ondergaande zon. Mythisch is er bij bepaalde primitieve volken groot verschil tussen beide: de ene wordt anders aanbeden dan de andere. Wij zien de wereld door onze wetenschappelijke kategorieën heen. Vroeger gaf men een mythische interpretatie van de „werkelijkheid". De Psalmen geven een dichterlijke, in wezen religieuze, en wij geven tegenwoordig een wetenschappelijke interpretatie. Nadere adstructie van belangrijke verschuivingen aan de hand van vier probleemgebieden: I.

Causaliteit

Eeuwenlang heeft men gedacht volgens het schema: oorzaak-gevolg. Men kan onderscheiden een causaliteit „in de rug" (deterministisch- of statistisch-geïnterpreteerd) en „voor zich uit" (teleologische interpretatie).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen