1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 339

WERELDS EN CHRISTELIJK TOEKOMST-PERSPECTIEF

283

ontmoeting van wetenschap (allereerst natuurwetenschap) en arbeid, d.i. overgeleverd handwerk. Deze overgang betekent een nieuwe verhouding tussen de mens en de natuur, zij geeft het aanschijn niet alleen aan nieuwe werktuigen maar ook aan een andere gestalte van de wereld en zij impliceert een andere opvatting van het universum. Waarin bestaat deze „objectivering" van arbeid en werk — het in beginsel losmaken van het voortbrengen van de lijfelijk arbeidende subjecten? Gilbert Simondon geeft er een verhelderend voorbeeld van in „Du mode d'existence des objets techniques"2), verhelderend omdat hij zijn voorbeeld zodanig kiest dat materie en vorm (hulè en morphè), grondcategorieën van het aristotelisch denken een centrale rol erin spelen. Wanneer men door middel van een persvorm voorwerpen van klei van een bepaalde vorm wil maken — in handwerk — dan kan men niet anders dan de klei in de vorm brengen en door druk op de vorm aan de klei de beoogde gestalte geven. Op grond van ervaring kunnen èn grondstof èn persvorm verbeterd worden, maar het eigenlijke gebeuren met de klei in de vorm, de vormgeving aan de klei, onttrekt zich aan de zintuiglijke waarneming. De mens is, zoals Simondon dat noemt, „porteur d'outils" en hij kan zijn handwerk alleen verbet ei en op grond van ervaringen, afgemeten aan de moeite en aan het resultaat van zijn arbeiden. Wetenschappelijke techniek richt haar aandacht allereerst op wat in de vorm met de grondstof plaatsvindt. Instrumentarium is nodig — waarnemingstuig — om druk en temperatuur, plasticiteit en vochtgehalte, enz. te méten. De vormgeving aan klei wordt beschouwd als een „natuurgebeuren", waarvan de natuurkundige wil weten welke invloed de onderscheiden variabelen hebben op het verloop en daarlangs op het resultaat. De wetenschappelijke technicus construeert op deze basis een gecompliceerd werktuig, een zichzelf aandrijvende en ev. zichzelf controlerende (regelende) installatie, waarin aan de klei de gewenste vorm wordt gegeven. Misschien is er nog sprake van de vakman, die deze machine bedient, misschien alleen van een toezichthouder — zeker niet van een ambachtsman, die zich van gereedschap bedient, hoogstens van de vakman van de onderhoudsdienst. Zo ontstaat wat Simondon noemt ..l'opération technique", (blz. 247). Zij bestaat in de samenwerking van natuurwetenschapper en technicus, en zij geeft het aanschijn aan de materiele kristallisatie van een functioneel systeem, dat tegelijk getuigenis aflegt „d'une pensee, qui a résolu un problème".

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen