1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 152

120

K. SPOELSTRA

We kunnen de ruimte-coördinaten x, y, z (lengte, breedte, hoogte) gestalte-constituerende factoren der werkelijkheid noemen, maar drukken ons dan toch zeer onvolledig uit. De werkelijkheid is dynamisch, levend. Ze is een gebeuren. Alfred Northon Whitehead, die deze gedachte zeer sterk beklemtoont, en het grote, universele gebeuren ziet als een planvol samenspel van events-op-kleiner-schaal, onderscheidt in het „event" twee soorten trillingen. „There is vibrating organic deformation", zegt hij, „and the conditions for the two types of charges are of a different character. In other words, there is vibratory locomotion of a given pattern as one whole, and there is vibratory change of pattern". Het dynamisch karakter der werkelijkheid openbaart zich dus als een rhytmische beweging en als een voortschrijdend proces. Er bestaat alzo een bewegingstrilling en er bestaat een organisch vervormende trilling. Een rhytmische levensbeweging en een progressieve, evolutieve beweging. Het beste symbool voor deze bewegingen der werkelijkheid samen is de spiraal. Deze beweging veronderstelt de factor t (tijd). Daarop wijst ook Whitehead, als hij in een ander werk zegt: „This is the doctrine of a creative advance whereby it belongs to the essence of the universe, that it passes into a future". En hij voegt erbij: „But even yet we have not exhausted the notion of a creation which is essential to the understanding of nature. We must add yet another character to our description of life. The missing character is „aim" ". De werkelijkheid heeft zin-karakter. En voor de realisering van „zin" is de factor tijd nodig. Tijd, bloot genomen als maat der beweging, is geen coördinaat der werkelijkheid. Tijd, alleen genomen als duur, is evenmin een dimensie. Hij voegt immers geen bijzonder aspect aan de drie-dimensionale werkelijkheid toe. Maar wanneer hij als „élan vital", om een term van Bergson te gebruiken, aan een driedimensionale werkelijkheid wordt toegevoegd, dus als vierde dimensie optreedt, krijgt hij geweldige betekenis. Hij schept de mogelijkheid tot zinsverwerkelijking en geeft de richting ener zinsverwerkelijking aan. Er zit drijfkracht in deze vierde dimensie. Het leven wordt gestuwd naar meer-leven, en van meer-leven tot meer-dan-leven, om met Simmel te spreken. Tijd is een energetische factor der werkelijkheid, en haar spits is naar de toekomst gericht. 6) Maar met deze factoren x, y, z, t, is alleen de formele structuur der werkelijkheid aangegeven. We kunnen deze dimensies noemen de voorlopig-gestalte-constituerende factoren der werkelijkheid. Zij vormen het uiteindelijke resultaat der natuurwetenschap, die volgens

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen