1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 139

WEZEN, ZIN EN STRUCTUUR DER WERKELIJKHEID

107

stantie, en een geestelijke, onzichtbare substantie, die onafhankelijk van elkaar bestaan, of ook in wisselwerking met elkaar bestaan, doordat ze op de een of andere manier op elkaar inwerken, of ook bij elke gelegenheid door God in wisselwerking worden gebracht, of ook door Hem als twee gelijklopende klokken onafhankelijk van elkaar naast elkaar zijn geplaatst. Het andere door de wijsbegeerte gegeven antwoord is het monisme, dat zich in drieërlei gestalte voordoet, als materialisme, als spiritualisme, en als een monisme, dat deze beide beschouwt als attributen of aspecten van iets, dat er als wezen aan ten grondslag ligt. Wat het materialisme betreft, waartoe ook het energetisme behoort; deze richting verklaart, dat alles stof, resp. energie is, en dat alle verschijnselen, ook die wij de geestelijke plegen te noemen, producten zijn van een stoffelijke, mechanische beweging. Dit materialisme strandt, zoal niet op het verschijnsel van het leven, dan toch in elk geval op het verschijnsel van het bewustzijn. Het aan dit materialisme tegengestelde spiritualisme reduceert alles tot geest: ook al wat stoffelijk schijnt, is van geestelijke oorsprong en van geestelijke aard. Dit spiritualisme vertoont zich in verschillende vormen: We noemen eerst als zodanig het pan-psychisme. Erich Becher, de man van de zgn. ,,fremd-dienliche Zweckmassigkeit" zegt: „Uns schien die Vermutung begründet, dass die Materie an Sich von seelischer Art ist". De astronoom Sir Arthur Eddington, de physicus Kurt Rieszler 2) en de chemicus Harald Picton, de psycholoog Paul Haberlin zijn van ditzelfde gevoelen. De laatste drukt het zo uit: „Alles Wirkliche ist als solches seelisch". Het komt ook op een panpsychisme neer, als een bepaalde faculteit of activiteit der ziel tot wezen der werkelijkheid wordt verklaard. Als Kegel heel de werkelijkheid verklaart als een voortschrijdend dialectisch denkproces, dat tenslotte in zijn filosofie in dien zin eindigt, dat hier de absolute Idee als Absolute Geest tot zichzelf komt, of als Schopenhauer het wezen der werkelijkheid als wil ziet, die in zijn onbewuste beweging op een ongelukkig moment helderziend wordt voor zichzelf en dan niets beters zou kunnen doen, dan weer in het onbewuste terug te vluchten, dan is dit toch feitelijk niets anders dan pan-psychisme. Zo ook als Thomas Carlyle met hartelijke instemming in zijn „Sartor Resartus", alsmede in zijn ,,On Heroes" de woorden van Prospero, de hoofdfiguur in Shakespeare's „The Tempest" aanhaalt: „we are such stuff as dreams are made on", en dus de hele werkelijkheid tot droom herleidt, of wanneer Jacob Frohschammer in zijn boek „Die Phantasie

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen