1966 Geloof en Wetenschap : Orgaan van de Christelijke vereeniging van natuur- en geneeskundigen in Nederland - pagina 89

oekbesp rek ing Prof. dr. Han M. M. Fortmann. Als ziende de Onzienlijke. Eten cultuurpsychologische studie over de religieuze waarneming en de zogenaamde religieuze projectie 3a Geloof en ervaring. Hilversum Antwerpen. Paul Brand 1965, 12% x 20 cm, 298 blz., ƒ 14.90. Het met enige spanning tegemoet geziene 3e deel van het boek van Prof. Dr H. M. M. Fortmann „Als ziende de Onzienlijke" is thans verschenen. De taak, welke de schrijver op zich nam, bleek echter zo omvangrijk te zijn, dat het derde deel gesplitst moest worden in twee delen. Voor ons ligt boek 3a, dat als ondertitel draagt „Geloof en Ervaring". Opmerkelijk is, dat het werk begint met een citaat uit een verslag door Nicolaj Motowilow van zijn onderhoud met de heilige starets Serafim, waarin o.m. te lezen is: De mensen hebben God en de genade van de Heilige Geest niet in de droom of in een drogbeeld en niet in de waan van een ziekelijke stoornis gezien, maar werkelijk en waarachtig. Het boek eindigt eveneens met een gedeelte uit het verslag van Nicolaj Motowilow en wel waar het gaat over zijn ontmoeting met de heilige starets Serafim van Sarow^ op een winterdag in het bos bij diens hut. Hieruit citeren wij: Geen liefelijke aardse geur laat zich in zoetheid vergelijken met die welke wij nu ervaren, daar de welriekende geur van de Heilige Geest rondom ons zweeft. Let op, vadertje, ge hebt gezegd dat het om ons heen zo warm is als in het badvertrek. Zie toch eens, de sneeuw dooit noch op mij, noch op U, ook boven ons dooit zij niet weg. Dus is de warmte niet in de lucht, maar in ons zelf. Het is de

warmte waarvan de Heilige Geest ons met de woorden van het gebed tot de Heer laat roepen: „Door de warmte van Uw Heilige Geest verwarm mij!". Welnu, rondom deze citaten beweegt zich de problematiek waarom het in dit boek gaat. Is het geloof een realiteit? Is er iets objectiefs wat beantwoordt aan de innerlijke ervaring? De Godservaring is volgens Fortmann geen projectie, de primitieve Goden zijn dit evenmin (blz. 22). Moeten wij dan weer gaan geloven in de werkelijkheid van Zeus, Wodan en Vishnu? En moeten wij ook de stemmen der schizofrene patiënten als objectieve werkelijkheid aanvaarden? Fortmann meent van ja, mits men ,,objectief" niet verstaat in Cartesiaanse zin als los van het subject maar als: zich aan mij openbarend en niet uit mij zelf voortkomend. De stemmen van de schizofrene patiënten komen niet vanuit de patient, maar van buiten (?) (vraagteken van recensent). Het probleem van de schizofrene werkelijkheidservaring acht Fortmann van belang, omdat het een onmiddellijke parallel heeft in de „experience mystique" der primitieven en in de religieuze ervaring in het algemeen. Psychiatrisch gezien liggen deze problemen m.i. evenwel niet zo ongecompliceerd. Het verschil ligt met name in de wijze waarop de verschijnselen te corrigeren zijn. Primitieve opvattingen zijn corrigeerbaar door een langdurig beïnvloedingsproces, dat soms vele generaties vereist en dat misschien versneld kan worden door een „moderne hersenspoeling". Bij schizofrenen kan men door enkele elektroshocks het psychotische syndroom (tijdelijk) tot verdwijnen brengen. De modificeerbaarheid van be-

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen